* فریده افرا – کارشناس اقتصادی
پدیده قاچاق کالا یکی از مواردی است که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی فراوانی به دنبال دارد. یکی از این تبعات، اثرات مخربی است که در روند اشتغال جوانان ایجاد میشود. قاچاق کالا به دلیل درآمد بالایی که دارد بسیار وسوسهانگیز است در حالی که رونق قاچاق، تیشه به ریشه ساختار اقتصادی کشور و اشتغال مولد جوانان این سرزمین میزند.
یکی از معضلاتی که مانع بزرگی برای اشتغال جوانان محسوب میشود پدیده قاچاق کالا است. این پدیده که از مهمترین مصادیق اقتصاد زیرزمینی است یک معضل اقتصادی، امنیتی و اجتماعی به شمار میرود.
اثرات مخرب قاچاق کالا بخشهای مختلفی را درگیر کرده و آسیبهای جبرانناپذیری به نظام اقتصادی کشور وارد میسازد. در وهله اول این پدیده در اطلاعات اقتصادی کشور اختلال ایجاد کرده و موجب بیاثر شدن سیاستهای اقتصادی میگردد.اما مهم ترین آسیبی که به ساختار اقتصادی کشور وارد میشود ، تعطیلی صنایع و بنگاههای تولیدی داخل کشور است. نکته اینجاست که اشتغال کاذب افراد در این عرصه و درآمد بالای آن اهمیت تبعات اجتماعی و اقتصادی آن را تحت تأثیر قرار میدهد.
قاچاق کالا چگونه در اشتغال جوانان اختلال ایجاد میکند؟
کاهش تولید
اولین و مهم ترین ویژگی قاچاق کالا سود بالایی است که نصیب قاچاقچیان میشود. این سود بالا انگیزه بسیار خوبی برای جذب افراد به ویژه جوانان به این عرصه است. جوانانی که سرمایهای برای راهاندازی کسب و کار ندارند با انگیزه کسب درآمد بالا به سادگی جذب شبکه قاچاق در کشور میشوند.
در حالی که این نوع مشاغل کاذب، نه تنها ارزشآفرین نیستند بلکه ماندگاری نیز ندارند. حتی سرمایهداران نیز به دلیل سود بسیار زیاد قاچاق، ریسک آن را میپذیرند.در نتیجه سرمایهگذاری در کشور به جای اینکه به سمت سرمایهگذاری مولد و در نتیجه اشتغال مولد پیش برود به سمت سرمایهگذاری در قاچاق میرود. در نهایت تولید داخلی و فرصت اشتغال جوانان روز به روز کاهش مییابد.
کاهش توان رقابتی واحدهای تولیدی
قاچاق کالا به معنای عدم پرداخت عوارض گمرک برای ورود به کشور است. در حالی که تولیدکنندگان داخلی نه تنها برای واردات مواد اولیه خود عوارض گمرک پرداخت میکنند بلکه در فرایند تولید هم باید حق بیمه و مالیات پرداخت کنند.بنابراین حتی اگر تولیدات داخلی از لحاظ کیفی بتوانند با محصولات خارجی رقابت کنند از لحاظ قیمتی از آنها شکست میخورند. در نتیجه بازار خود را از دست میدهند و با ورشکستگی و تعطیلی بنگاههای تولیدی افراد زیادی بیکار میشوند.
کاهش درآمد دولت
بخشی از درآمد دولت از عوارض گمرک و مالیات و ارز حاصل از صادرات تأمین میشود. با حذف عوارض گمرک و مالیات در قاچاق کالا و اقتصاد زیرزمینی، بخشی از درآمد دولت از بین میرود.
در نتیجه دولت توان ایجاد اشتغال جوانان و حمایت از صنایع داخلی را نخواهد داشت که این امر در نهایت منجر به کاهش صادرات کشور شده و باز درآمد ارزی مورد انتظار دولت از بخش صادرات نیز کاهش مییابد. کسری بودجه دولت مهم ترین عامل کاهش سرمایهگذاری مولد و به تبع آن ایجاد اشتغال جوانان است.
علل رونق قاچاق
اگر از اثرات مخرب قاچاق بر اقتصاد کشور و اشتغال جوانان میگوییم باید عوامل رونق قاچاق را نیز بشناسیم تا در حوزه پیشگیری با موفقیت عمل کنیم.یکی از مهم ترین عوامل رونق قاچاق، مشکلات فضای کسب و کار در کشور است. دخالت بیش از حد دولت در بازار، قوانین سختگیرانه، مالیاتهای سنگین از جمله مواردی است که افراد جامعه را از اقتصاد رسمی به سمت اقتصاد غیررسمی و زیرزمینی سوق میدهد.
قوانین بازار کار در این زمینه بسیار اهمیت دارند به طوری که اگر قوانین مربوط به تولید یا فرایند اخذ مجوز پیچیده و طولانی باشد تولیدکننده یا ورود غیررسمی به بازار و تولید بدون مجوز را انتخاب میکند یا اساساً تولید را رها میکند.مضاف بر اینکه اگر این قوانین سخت برای تولید محصول قانونی منجر به افزایش قیمت شود ، مصرف کننده نیز ترجیح میدهد کالای بدون مجوز ولی ارزان را تهیه کند. در نهایت بیکاری، رکود اقتصادی و تورم از مهم ترین عواملی است که جامعه را به سمت قاچاق متمایل میکند. بنابراین باید به همان اندازه که در پی مقابله با قاچاق هستیم به دنبال کاهش عوامل رونق قاچاق نیز باشیم.