پارک ها و مراکز رشد یکی از شیوه های جدید اشتغالزایی فارغ التحصیلان دانشگاه به شمار می رود (2161 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است) (953 بار خوانده شده است)  معاون مركز رشد رويش جهاد دانشگاهي
پارک ها و مراکز رشد یکی از شیوه های جدید اشتغالزایی فارغ التحصیلان دانشگاه به شمار می رود
85/10/20
در حال حاضر حدود 5000 مرکز رشد و ده ها پارک علم و فناروی در سرار دنیا فعالیت می کنند. در کشور ما نیز در سال های اخیر فعالیت این مراکز آغاز شده است. مراکز رشد با حمایت ها و ارائه خدمات گوناگون برای فارغ التحصیلان دانشگاهها زمینه و بستر کار آفرینی و اشتغال را برای آنان فراهم می کنند. به بهانه برگزاری کنفرانس ملی توسعه کار آفرینی در ایران در زمینه تاریخچه و خاستگاه این مراکز در دنیا گفت و گویی با مهندس حمید هاشمی عضو هیئت علمی جهاددانشگاهی و معاون مرکز رشد جهاددانشگاهی(رویش) داشته ایم که در ادامه از نظرتان می گذرد:
س) آقاي مهندس هاشمي لطفاً بفرمائيد خاستگاه مراكز رشد فناوري به كجا بر ميگردد؟
ج) مركز رشد پديدهاي نو در اقتصاد نيست و تاريخچه اولين نمونه آن به اواخر دهه پنجاه ميلادي بر ميگردد. اما ايده توسعه مراکز رشد و شکلگيري آنها به دوران رکود اقتصادي آمريکا در دهه 1970 بازميگردد که بسياري از شرکتهاي بزرگ کارکنان خود را تعديل مينمودند. دولت آمريکا به منظور مقابله با بحران بيکاري، موضوع ايجاد زيرساختارهايي براي ايجاد موسسات و شرکتهاي کوچک (SMEs) را در برنامه خود قرار داد و مراکز رشد را در زمينههاي مختلف تاسيس نمود. مراكز رشد در واقع مانند يک حامي عمل نموده و با در اختيار گذاردن فضا، امكانات و خدمات مالي مورد نياز شركتهاي نوپا، هزينههاي سربار و مخاطرات آنها را پايين آورده و كاهش ميدهند و از طرف ديگر با ارائه آموزشها مورد نياز و مشاورههاي مختلف مديريتي، حقوقي و تخصصي، توان مديريتي اينگونه شركتها را ارتقاء داده، راه را براي پرورش ايدهها و موفقيت آنان هموار ميسازند. علاوه بر اين مراكز رشد با جلب سرمايههاي اوليه و مخاطرهپذير براي شركتهاي نوپا به پايداري و سرعت رشد آنها ميافزايند. در مركز رشد فرد يا گروه كارآفرين مختار است كه فراخور نياز خود از تسهيلات عرضه شده استفاده نمايد. هدف از راهاندازي (غالب) مراكز رشد سود اقتصادي نيست. اما امروزه برخي مراكز رشد، ضمن كمك به كارآفرينان در تاسيس و بهرهبرداري از كسب و كارشان، به قصد كسب درآمد و سود تاسيس گرديدهاند و بصورت انتفاعي اداره ميشوند.
بيست سال پيش از آنكه Birch مقالهاي را در خصوص مشكلات كسب و كارهاي جديد منتشر نمايد، يعني در سال 1959 ميلادي، فردي كارآفرين به نام ژوزف مانوسكو درگير مشكلات خود، پس از خريداري يك ساختمان وسيع بود، وي متوجه شد كه اجاره كل مجموعه ساختمان به يك مستأجر غير ممكن است، لذا با اتخاذ راهبردي جديد، با تقسيم و تفكيك فضاي ساختمان به اجزاي كوچكتر هر يك از فضاهاي بوجود آمده را با قيمت كمتري براي اجاره پيشنهاد نمود به اميد آنكه اين ساختمان از كار افتاده تعداد زيادي مستأجر پيدا كند تا به وضعيت درآمدزايي برسد.
اولين مستأجر يك تابلو نويس بود كه حدود 200 مترمربع را اجاره نمود و تا پايان سال اول حدود 20 تا 30 مستأجر جمعاً حدود 10 هزار متر مربع از ساختمان را اجاره نمودند. البته اين وضعيت نه به صورت يك موفقيت غير مترقبه شكل گرفت. اما به هر حال هزينههاي سرمايهگذاري و كمي هم سود را براي خانواده مانوسكو در برداشت.
اما اختراع عبارت انكوباتور (مركز رشد) كه به مانوسكو نسبت داده ميشود، بطور اتفاقي صورت گرفت. زيرا يكي از اولين مستأجران او پرورشدهنده جوجه بود و پس استقرار اين شركت وقتي از مانوسكو سوال ميكردند كه با ساختمانش چه ميكند او به طنز بيان ميكرد كه به پرورش جوجه (انكوباتوري) ميپردازد، و اين پيش از آن بود كه كسب و كار و فعاليتهاي او به مركز رشد كسب و كار (Business Incubator) معرف گردد.
امروزه اين كسب و كار به نام مركز صنعتي باتاويا (Batavia) شناخته ميشود كه در آن حدود يك هزار نفر مشغول به كار هستند. برخي از مستأجران اوليه آن ساختمان هنوز حضور دارند. زيرا فلسفه اين مركز استمرار پرورش شركتهاي جديد تا مرحله راهاندازي ميباشد و هر كسي ميتواند فضا را اجاره و تا مدت دلخواه در آن باقي بماند.
س) تعريف مركز رشد از نظر شما چيست؟
ج) مركز رشد كسب و كار فرايند پوياي توسعه بنگاههاي تجاري است. مراكز رشد با كمك به شركتهاي تازه تاسيس و جوان در دوره راهاندازي - كه آسيبپذيرترين دوره حيات آنهاست - و ارائه خدمات، آنها را از طريق مديريت مشاركتي فعال و براي بقا و رشد موزون ميپروراند.
خدمات مركز رشد به عنوان مثال شامل: ايجاد دسترسي به منابع مالي، اطلاعات بازار، فناوري مناسب، حمايتهاي آموزشي، استانداردسازي كيفيت و تأييديه و صدور گواهيهاي مورد نياز ميباشد. همچنين شرايط ايجاد ارتباط بين شركتها را فراهم آورده و به طور عيني، فضاي اداري ارائه ميكند و اين مكاني است كه مركز رشد به شركتهاي كارآفرينانه. خدمات اداري مشترك (تسهيم شده) دسترسي به تجهيزات، اجاره بهاي منعطف و فضاي قابل گسترش را براي همه شركتها در زير يك سقف ارائه ميكند.
در تعريف، ديگر مرکز رشد فناوري (Technology Incubator) مرکزي است تحت مديريت متخصصان حرفهاي که با ارائه خدمات حمايتي پيوسته و قابل دسترسي و همچنين ارائه مشاورههاي لازم، ايجاد و توسعه كسب و كارهاي جديد توسط کارآفرينان، در قالب موسسات نوپا فعال را در جهت توسعه اقتصادي سامان ميبخشد. در مرکز رشد با ايجاد دسترسي برابر گروههاي مستعد به اطلاعات و مشاورههاي ضروري و نيز خدمات و تجهيزات با ارزش افزوده بالا بر طبق استانداردهاي جهاني و همچنين بهرهگيري از فرصتهاي اقتصادي، انگيزه کارگروهي، تقويت و رقابت ميان گروهها شکل ميگيرد.
در اسناد سازمان جهاني مالكيت فكري تعريف مراكز رشد اينگونه آمده است: مراكز رشد طرحهايي مبتني بر نوآوري هستند كه از كادر مديريتي كوچكي تشكيل شده و داراي فضا و تسهيلات مشترك هستند. مراكز رشد معمولاً در كنار يك مركز تحقيقاتي يا دانشگاهي تأسيس ميشوند و خدمات پشتيباني (اعم از فني يا غيرفني) را براي تبديل (يا پرورش) يك نوآوري يا يك اختراع به يك شركت ارائه ميكنند. در سرتاسر جهان، اين نكته پذيرفته شده است كه مراكز رشد ابزارهاي مطمئني براي تبديل نوآوريها و دستاوردهاي پژوهشي به محصولات و نيز ترغيب كارآفريني و توسعه فناورانه هستند.
س) در دنيا چه تعداد مركز رشد وجود دارد؟
ج) امروزه حدود 1000 مركز رشد كسب و كار در امريكا وجود دارد اين حالي است كه در سال 1980 تنها 12 مورد، در سال 1986 تعداد 200 مورد و در سال 1994 تعداد آنها به 530 مركز رشد رسيد. هم اكنون در سراسر جهان حدود 4 هزار مركز رشد كسب و كار وجود دارد.
س) مركز رشد فناوري داراي چه برنامههايي هستند و از چه شركتهايي حمايت ميكنند؟
ج) بر مبناي تحقيقات NBIA برنامههاي حمايت مراكز رشد با اشكال و ابعاد مختلف ارائه ميگردد و از شركتهايي با موضوع كاري متفاوت كه در طبقهبندي زير بيان شده حمايت ميكنند.
• 90 درصد مراكز رشد كسب و كار امريكا غيرانتفاعي هستند، و بر روي توسعه اقتصادي تمركز دارند.
• حدود 10 درصد آنها نهادهايي انتفاعي هستند، كه براي كسب سود سهامداران و سرمايهگذاران تأسيس شدهاند.
• توزيع حوزه فعاليت تخصصي مراكز رشد عبارتست از:
o 47 درصد بصورت تركيبي
o 37 درصد كسب و كارهاي در حوزه فناوري
o 7 درصد كسب و كارهاي در حوزه ساخت و توليد
o 6 درصد كسب و كارهاي در حوزه خدمات
o 3 درصد كسب و كارهاي ديگر
• ويژگي جغرافيايي مستاجران مراكز رشد
o 44 درصد مراكز رشد كسب و كار مشتريان خود را از نواحي شهري
o 31 درصد ازنواحي روستايي تأمين ميكند
o 16 درصد مستأجرين نيز از حومه شهر ميباشند
o 9 درصد مستأجرين نيز از خارج از منطقه يا خارج از كشور امريكا جذب ميشوند.
حاميان مراكز رشد سازمانها يا افرادي هستند كه از برنامههاي اين مراكز حمايت مالي ميكنند و به عنوان سازمان والد يا ميزبان و يا به طور ساده به عنوان حامي مالي در مراكز رشد مشاركت دارند.
• حدود 25 درصد مراكز رشد كسبوكار در امريكا توسط دانشگاهها حمايت ميشوند؛
• 16 درصد توسط نهادهاي دولتي حمايت ميگردند؛
• 15 درصد توسط سازمانهاي اقتصادي؛
• 10 درصد توسط نهادهاي غير انتفاعي؛
• 10 درصد توسط ديگر انواع سازمانها؛
• 5 درصد از مراكز رشد كسب و كار با تركيبي بيش از يك حامي وجود دارند؛
• 19 درصد مراكز رشد هيچ حامي و يا سازمان ميزباني ندارند.
شركتهاي پرورشيافته توسط مراكز رشد باعث ايجاد اشتغال، تجاريسازي فناوريهاي جديد و تقويت اقتصاد محلي، منطقه و حتي اقتصاد ملي ميگردند.
• طبق تخمين NBIA واحدهاي مستقر در مراكز رشد امريكا و شركتهاي روشديافته توسط مراكز رشد اين كشور از سال 1980 تاكنون بيش از 500 هزار فرصت شغل ايجاد نمودهاند؛
• به ازاي هر 50 شغل ايجاد شده توسط واحدهاي مستقر در مراكز رشد نزديك به بيش از 25 شغل ديگر در جامعه ايجاد شده است؛
• مراكز رشد در سال 2001 ميلادي به 3.500 شركت تازه تاسيس كه داراي 82.000 شاغل تمام وقت با درآمد سالانه بيش از 7 ميليارد دلار كمك نمودهاند؛
• مراكز رشد مخاطره شكست كسب و كارها را كاهش ميدهند. بر مبناي گزارشهاي مراكز رشد عضو NBIA حدود 87 درصد از شركتهاي رشديافته در اين مراكز هنوز به انجام تجارت و كسب و كار مشغول هستند.
يارانههاي دولتي به منظور مديريت هرچه بهتر برنامههاي رشد نشاندهنده قوت سرمايهگذاريها در اقتصاد محلي و منطقهاي است. نمونههاي زير بيانگر برخي از اين موارد است:
• تحقيقات نشان ميدهد بهازاي هر دلار سرمايهگذاري عمومي براي مراكز رشد، واحدهاي مستقر و پرورشيافتگان مراكز رشد، نزديك به 30 برابر درآمد مالياتي ايجاد نمودهاند؛
• بر مبناي گزارشهاي اعضاي NBIA حدود 84 درصد از پرورشيافتگان مراكز رشد هنوز در جوامع خود حضور دارند و براي سرمايهگذاران ايجاد درآمد مينمايند؛
• هزينه مشاغل ايجاد شده توسط آن دسته از مراكز رشد كه از حمايت دولتي برخوردارند حدود 1.100 دلار به ازاي هر شغل ميباشد. در حالي كه ديگر سازوكارهاي به ازاي ايجاد هر شغل هزينهاي بالغ بر 10.000 را به دولت تحميل مينماييد.
س) مراكز رشد بر چند دسته تقسيم ميشوند؟
ج) مراکز رشد را ميتوان از ابعاد مختلف تقسيمبندي نمود. عمده اين تقسيمبنديها عبارتند از:
• از نظر رويکرد اقتصادي؛
• از نظر سرمايهگذاري و مديريت (عمومي، خصوصي، دانشگاهي)؛
• از نظر موقعيت استقرار (دانشگاهي، مستقل، وابسته به پارك فناوري)؛
• از نظر وابستگي سازماني(دانشگاهي، صنعتي)؛
• از نظر نوع اهداف (تحقيقاتي، انتقال فناوري، فروش فناوري، تجاريسازي)؛
• از نظر زمينه فعاليت موسسات (عمومي، تخصصي)؛
• از نظر شكل ظاهري (داراي فضاي اداري واقعي، مجازي).
ماهيت اصلي مرکز رشد در ارائه خدمات، فراهم کردن مجموعه امکانات مورد نياز موسسات و ايجاد شرايط بهرهگيري مشترک از اين امکانات است. اين امکانات از حداقل تجهيزات پايه شروع شده و گاهي دامنه آن به تجهيزات فني و تخصصي گسترش مييابد. خدمات اسکان، اطلاعرساني، اداري، فني و تخصصي، آزمايشگاهي و کارگاهي از جمله مهمترين خدمات قابل ارائه توسط مراكز رشد است.
س) اجزاي اصلي تشكيل دهنده مراكز رشد چيست؟
ج)
• ستاد مديريتي؛
• مشاورين؛
• واحد پيشرشد (هستهها)؛
• واحدهاي فناور(شركتها)؛
• واحدهاي ارائهكننده خدمات عمومي و تخصصي،
• شعب يا دفاتر سازمانهاي حمايت كننده مالي.
س) هدف از ايجاد مركز رشد چيست؟
ج) مهمترين اهداف در ايجاد مراكز رشد در كشورها و مناطق مختلف عبارتند از:
• بسترسازي لازم براي تجاريسازي دستاوردهاي پژوهشي؛
• ايجاد زمينه كارآفريني و حمايت از نوآوري و خلاقيت فارغالتحصيلان؛
• رونق اقتصاد محلي مبتني بر فناوري؛
• ايجاد فضاي لازم براي گسترش واحدهاي كوچك و متوسط (SMEs) دانشمدار فعال در زمينههاي فناوري؛
• بسترسازي به منظور ايجاد فرصتهاي شغلي مناسب براي جذب كارآفرينان و دانشآموختگان دانشگاهي در زمينههاي فناوري؛
• توليد و توسعه محصولات و فرآيندهاي فناورانه قابل عرضه به بازار؛
• كاهش مخاطرات راهاندازي كسب و كار و افزايش ميزان موفقيت شركتها نوپا؛
• حمايت از ايجاد واحدهاي تحقيق و توسعه توسط صنايع، موسسات و دانشگاهها.
س) وظايف يك مركز رشد به لحاظ حمايتهايي كه انجام ميدهد، چه ميتواند باشد؟
ج)مراكز رشد داراي وظايف متعددي هستند كه برخي از آنها عبارتند از:
• حمايت مالي از واحدهاي مستقر؛
• تلاش براي فراهم آوردن حمايتهاي قانوني جهت تسريع رشد واحدهاي مستقر؛
• ارائه خدمات و مشاورههاي مورد نياز واحدها در راستاي تبديل ايدههاي جديد به محصولات قابل تجاريشدن و تجاريسازي آنها؛
• نظارت بر روند رشد واحدها و تحليل مستمر دستاوردها با هدف افزايش كارآئي مركز رشد؛
• نظارت بر فعاليتهاي واحدهاي فناور در تحقق ايده محوري آنها؛
• ايجاد واحد پيشرشد در صورت نياز؛
س) مهمترين ويژگيهاي مراكز رشد فناوري چيست؟
ج) مراكز رشد ميتواند داراي ويژگي زير باشند:
• ارتباط علمي با دانشگاهها و مراكز پژوهشي؛
• استقرار در يك پارك علمي و فناوري يا نزديك به ساير مراكز علمي و فناوري؛
• در اختيار داشتن فضاهاي انعطافپذير قابل واگذاري به صورت اجاره؛
• استفاده از حوزه ستادي كوچك و مديريت با تجربه؛
• تامين امكانات و خدمات با ارزشافزوده بالا.
|
