نگاهی به صنایع دستی ارد بیل با زیر اندازها و بافته های رنگارنگ با ویژگی های منحصر(2)(990 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است) (819 بار خوانده شده است)  نگاهی به صنایع دستی ارد بیل با زیر اندازها و بافته های رنگارنگ با ویژگی های منحصر(2)
85/9/29
معروفترين نقش بافته شده؛ طرح شيخ صفی الدين اردبيلی است که هم اکنون در يکی از موزههای انگلستان ويکتوريا آلبرت نگه داری می شود. مواد اولیه بافت قالی در اين منطقه همان الياف پشمی و پنبهای است که به فراوانی در خود استان توليد می شود. رجشمارهای 30 تا 80 در بافت قالی و استفاده از دارهای عمودی امروزه در اين استان متداول است. در روستاها و آبادی های استان نيز نقوش هندسی سنتی که با الهام از طرحها و نقشهای شيوه يافته ايلاتی و غالباً ترکيبی از نقوش هندسی ايرانی و قفقازی و با استفاده از رنگهای تيره و تند و رجشمار کم تر از 45 بافته می شود. از نشانههای بارز و آشکار بافتههای روستايی استان اردبيل در دست بافتهای جديد و امروزی وجود ريشههای بلند که به صورت ساده و يا گيس بافی شده در دو سر قالی است. سادهبافی گليم دو سر قالی حداقل 5 و حدبیش تر cm 20 است. بافت حاشیه مضاعف ساده در بخش عمودی و افقی قاليچه که در بعضی از اين حاشيهها نقوش گياهی يا حيوانی به صورت شکسته انتزاعی استفاده می شود، بلندی پرزها و درشتبافی و تراکم متوسط پرزها و وزن سنگين اين نوع قاليچهها از نشانههای بافت روستايی استان اردبيل است. رنگ آبی فیروزه ای، مسی و روناسی از ويژگی قاليچههای بافت اردبيل است که از رنگهای قفقازی گرفته شده است.
عشاير منطقه اردبیل از توليدات داخلی خودشان مثل پشم و پنبه و به لحاظ در دست نداشتن الياف مکانيکی مزيتهايی در سطح 18 الی 25 رج برای مصارف خودشان استفاده می کنند. بافت قالی های ايل شاهسون اساسا به منظور خودگردانی است که در بين ايلات به عنوان يک طرح معمول و در واقع الگوپذيری از مردان و زنان با تجربه ايل خصوصاً در زمينه نوع بافت و نوع طرح و رنگرزی است. طرحهای استفاده شده در مناطق عشايری استان اردبیل در بافت قالی، يک طرح شکسته به حالت انتزاعی و معمولاً ذهنی و بدون نقشه و با رنگهای تند و خشن در بافتها است که خود به دليل برخورد مستقيم ايلاتی با طبيعت اطراف خويش است. طرح و نقشه لچک ترنج از نوع لوزی و مثلث در وسط قالی و نقوش گل و گياه و بوته هندسی با استفاده از سه خط عمودی و افقی و مورب و نقوش حيوانی خصوصاً حيوانات اهلی و وحشی که در پيرامون زندگی ايلياتی وجود دارد است. رنگهای محدود و مورد استفاده در این قالی ها، رنگهای سرمهای، قرمز، سياه، خاکستری تيره و قهوهای سوخته است.
بافتهای عشاير بافتهای بلند و گوشتدار (پرز بلند) تمام پشم و با گروههای متقارن در پود يا يک پود است. بافت قاليچه به لحاظ کوچکی ابعاد و سبک بودن دستگاه در زمان نقل و انتقال متناسب با فرهنگ ايلاتی صورت می گیرد و شیرازه دست بافت از دو نوع گرد و حصيری در بافتهای عشايری متداول است. در حال حاضر در سطح استان و در مناطقی نظير شهرستان اردبيل، مشکينشهر و روستاهای اطراف آن قالی بافی از رواج خوبی برخوردار است. از ديگر نقوش کاربردی در فرش و قالی و قاليچه استان می توان به طرح قيچی، تک گل، ستاره، ريز ماهی، وان، هريس، زيرخاکی، کله موج، زرين قلم، قره باغ نيز اشاره کرد. لوازم مورد استفاده در بافت تمام بافتهها مانند هم است. قيچی، دفه (دفتين تا شانه)، قلاب، چاقو و دار که شامل کوجی و هاف است(کوجی برای زير و رو کردن تارها و عبور پود از بين آنها و هاف برای عوض کردن ورنی بافی ضرب در رج بعدی) مورد استفاده قرار می گیرد.
ورنی بافی
ورنی گليمی است فرش نما که بدون نقشه و به شکل ذهنی توسط زنان و دختران مناطق عشاير و روستايی استان اردبيل توليد می شود. در اين شيوه نخ پود به طرز خاصی به دور نخ تار می پیچد اما گره نمی خورد (حالتی بين فرش و گليم) و محصول به دست آمده گليمی يک روست و مانند ديگر گليم از دو روی آن نمی توان استفاده کرد. مواد اوليهای که جهت توليد ورنی به کار گرفته می شود؛ عبارت است از پود که از پشم و تار پود نازک که غالباً از نخ پنبهای تهيه می شود. در گذشته با توجه به معيشت عشاير مستقر در دشت مغان و ساير نقاط عشايرنشين پس از چيدن پشم گوسفندان در فصول مناسب آن ها را با دوکهای نخريسی سنتی ريسيده و سپس شست و شو می دادند و به روش بسيار ابتدايی با رنگهای شيميايی پست در خود منطقه رنگرزی می کردند. عموماً اين نوع رنگرزی از جنبه کيفی لطمه بزرگی به بازار و بازاريابی اين کالای هنری سنتی وارد می کرد.
مناطق مهم ورنی بافی استان اردبیل عبارتند از:
1- قشلاقهای حسين حاجی لو، گبلو، ايمان قويسی، جليلو، بران عليا و سفلی، گوزللی از توابع اصلاندوز.
2- محمدتقی کندی، قره آقاج، تولاچی، زيوه از توابع تازه کندانگوت شهرستان گرمی.
3- روستاهای کوجنق، ساری خانلو، صاحب ديوان، بريخان از توابع شهرستان مشکينشهر.
4- مناطق شهری مانند اصلاندوز مشکين شهر.
5- مناطق حاشيهای و مهاجرنشين اطراف شهرستان اردبيل.
6- منطقه مغان.
نقوشی که بر روی ورنی ها نقش می بندد،نشان گر محيط زيست و انعکاس آن در اذهان زنان و دختران ورنی باف است و نمودار ذهنی توانا و استعدادهای بالقوه فکری آنان است. بیش تر نقوش از اشکال حيوانات و وحوش منطقه تأثير پذيرفته و نقش عمده حيوانات عبارت است از: گوزن، آهو، سگ گله، بوقلمون، مرغ و خروس، گربه، مار، عقاب، گوسفند، ببر، شتر، روباه، شغال، طاووس و پرندگان محلی. رنگها الهام گرفته از طبيعت محيط بوده و با توجه به این که بیش تر ورنی ها در قشلاق بافته می شود، دختران و زنان با استفاده از رنگهای تند و ملايم و با نقش گلهای کوچک و زيبا در بافت ورن گونی خاطره ييلاق را در وجود خود زنده کرده است و جسم خشک و بی جان قشلاق را جان بخشيده و بهاری نو در گلستان کوچک خانه يا کومه خود پديد می آورند.
|
