عنوان مقاله: بانكداري اسلامي و موفقيت خيره كننده آن در عرصه بين‌المللي
تاريخ افزودن: 11/12/1384

محسن دارايي رئيس اداره روابط عمومي

بيش از دو دهه از اجراي بانكداري بدون ربا در كشورمان مي‌گذرد، شايد كمتر كسي باور مي‌كرد بانكداري اسلامي به اين سرعت جاي خود را در سيستم بانكداري دنيا و سياستهاي پولي و مالي جهان باز كند. امروز ديگر نظام اقتصادي دنيا بانكداري بدون ربا را كه به عنوان بانكداري اسلامي شناخته شده به عنوان يك نظام مترقي و پيشرفته پذيرفته و در بسياري از موارد جايگزين روشهاي قبلي خود كرده است. چنين اقدامي به اين وسعت بي‌شك بدون مطالعه و بررسي علمي موشكافانه صورت نگرفته است. مطمئنا اقتصاد توسعه يافته، منفعت محور و مشتري مدار، كشورهاي غربي و آمريكا اگر در ارتباط با ويژگي، كاربرد و مترقي بودن بانكداري بدون ربا به باور نمي‌رسيد آن را به اين وسعت به اجرا در نمي‌آورد. كارشناسان و اقتصاددانان برجسته جهان چون پروفسور منصور مالك نيز بي‌دليل سال 2005 را سال بانكداري اسلامي نخوانده‌اند. رشد ناگهاني بانكداري بدون ربا (اسلامي) آن قدر خيره كننده بوده كه نگاه تمام بانك‌هاي جهاني را طي سالهاي اخير به خود معطوف كرده است. هم اكنون موضوع بانكداري و فايننانس اسلامي به موضوعي مهم در جهان مالي و پولي مبدل شده پيش رفته اين مهم تا بدان جا پيشرفته كه خزانه‌داري فدرال آمريكا نيز در جلسه اخير خود در نيويورك چارچوب قانوني براي فعاليت بانك‌هاي اسلامي مهيا كرده است تا اين بانك‌ها بدون محدوديت به اجراي بانكداري بدون ربا بپردازند. بانكداري اسلامي به شكلي در اقتصاد جهان متبلور شده كه شوراي خدمات مالي انگلستان نيز اخيرا با ايجاد تغييرات قانوني در نظام مالي اين كشور راه را براي فعاليت آزادانه بانكداري بدون ربا براساس قوانين اسلامي باز كرده است. شركتهاي بين‌المللي همچون كليفرود چنس، كلايداندكو نيز به طور روزافزوني مشتريان خود را به استفاده از قراردادهاي مالي اسلامي و بانكداري بدون ربا توصيه مي‌كنند. به تازگي موسسه اوراق بهادار و سرمايه‌گذاري بريتانيا نيز اعلام كرده قصد دارد با موسسه امور مالي لبنان به منظور ايجاد مهارتهاي تخصصي در زمينه بانكداري اسلامي همكاري كند. براساس آمار بين‌المللي ارائه شده اعتبارات خدمات مالي انگلستان حسابهايي كه خواستار تسهيلات بانكي مبني بر قوانين شرع اسلام هستند از 200 ميليارد دلار به 500 ميليارد دلار افزايش يافته و هر ساله نيز 10 تا 15 درصد افزايش پيدا مي‌كند. علاوه بر اين بانك اسلامي بريتانيا كه در شهريور ماه سال 83 (سپتامبر 2004) آغاز به كار كرد فراتر از شعب خود در لندن، بيرمنگام وستر، خدمات پستي و تلفني به مسلمانان ارائه مي‌دهد و در نظر دارد تا در پايان سال ميلادي جاري هفت شعبه جديد ارائه دهنده خدمات بانكداري اسلامي در سراسر كشور خود راه‌اندازي كند.
بانكداري مترقي اسلامي چنان جاي خود را در عرصه جهاني باز كرده و توانايي و كاربرد خود را به رخ موسسات پولي و مالي دنيا مي‌كشد كه بانك بين‌المللي «سيتي گروپ» كه در بيش از يكصد كشور جهان حضور فعال داشته و بالغ بر 200 ميليون مشتري را به خود جلب كرده حساب ويژه براي بانكداري بدون ربا باز كرده و از سال 1996 تاكنون بيش از 6 ميليارد دلار از عمليات بانكي خود را بر مبناي مقررات اسلامي انجام داده است.
حضور موفق و توجه ويژه جهانيان به بانكداري بدون ربا به اين جا ختم نمي‌شود «دويچه بانك» آلمان - بانك انگليسي، آسيايي «اچ. اس. بي. سي» - بانك «آ.پ.ان.آمروهند – استاندارد چاتر انگليس – بانك‌هاي «سويسته ژنرال و «ب.ان.پ.پاريب» در فرانسه نيز طي سالهاي گذشته بخشهاي جداگانه و در عين حال ويژه جهت ارائه خدمات بانكي و مالي بر مبناي مقررات اسلامي تاسيس كرده‌اند.
برخلاف تصور برخي كارشناسان كه توجه ويژه موسسات بين‌المللي و كشورهاي توسعه يافته جهان به بانكداري بدون‌ربا را به دليل ارتباط اين موسسات با كشورهاي اسلامي مي‌دانند نگارنده معتقد است بدون شك اگر توانايي و انعطاف و كارايي بالاي سيستم مترقي بانكداري بدون ربا (اسلامي) نبود اين موسسات اينگونه به آن اقبال نشان نمي‌دادند. اين توجه به گونه‌اي بود كه حتي در برخي نقاط جهان كه ارتباطي با كشورهاي اسلامي يا مسلمانان نداشت موسسات مالي آن اقدام بر اجراي قوانين بانكداري اسلامي كردند و آن را سرلوحه و مبناي فعاليتهاي خود قرار دادند. نمونه بارز آن را مي‌توان ايالت «زاكسن آنهالت» آلمان عنوان كرد. اين ايالت علاقه ويژه‌اي به بانكداري اسلامي نشان داده به گونه‌اي كه طي سال گذشته ميلادي اوراق بهاداري به ارزش بيش از يكصد ميليون يورو بر مبناي مقررات اسلامي به علاقمندان ارائه كرده كه مبالغ دريافتي در اين ايالت صرف سرمايه‌گذاري در بخش پروژه‌هاي ساختماني و مسكن شده است. خريداران اين اوراق نيز به جاي گرفتن بهره ثابت پول خود، درآمدهاي حاصله را به عنوان اجاره املاك دريافت مي‌كنند. وجود اين برتريها بود كه باعث شد اوراق بهادار اسلامي منتشره در آلمان از موسسه «فيچ» درجه ممتاز (AAA) بگيرد.
علاوه بر اين اگر تا سال 1999 ميلادي صرفا 10 صندوق و موسسه ويژه سرمايه‌گذاري بر مبناي مقررات اسلامي وجود داشت امروز اين موسسات به 150 هزار مورد در سراسر جهان رسيده است. موفقيت بانكداري اسلامي از نگاه مطبوعات خارجي نيز پنهان نمانده به گونه‌اي كه روزنامه «تاگس اشپيگل» آلمان طي هفته‌هاي گذشته در يكي از مقالات خود نوشت «بانكداري اسلامي طي 10 سال گذشته موقعيت خود را تثبيت كرده و به يك بخش مهم در بازار مالي بين‌المللي تبديل شده است»
نكات ياد شده تنها گوشه‌اي از توجه جهانيان به قوانين مترقي اقتصاد اسلامي است كه در بانكداري بدون ربا متولور شده است. امروز ديگر در سراسر جهان اقتصاددانان و كارشناسان پولي و مالي بانكداري اسلامي را به عنوان يك سيستم كاملا مترقي در عرصه بانكداري مي‌شناسند و در حال تحقيق گسترده و موشكافانه بر روي تواناييها و پتانسيلهاي بالقوه آن هستند اما متاسفانه هنوز كشور خودمان در شناسايي و بكارگيري كامل آن ناموفق بوده است. چالشهاي موجود در عرصه‌هاي مختلف اقتصادي و كارشناسان كشور در خصوص اين سيستم مويد اين مطلب است. توجه ويژه سيستم‌هاي پولي و مالي جهان به قابليتهاو پتانسيلهاي بانكداري بدون ربا بيانگر مترقي بودن و كاربرد بالاي آن در عرصه پولي و مالي است. بي‌شك اجراي همه جانبه بانكداري بدون ربا در كشورمان را بايد از اقدامات شجاعانه مسؤولين اقتصادي در سال 61 عنوان كرد. اقدامي كه در دنيا بي‌سابقه بود. تاكنون هيچ يك از كشورهاي اسلامي علي‌رغم مترقي بودن اين سيستم و كارايي بسيار بالا شجاعت بكارگيري همه جانبه آن را نداشته‌اند. در عين حال با وجود شجاعت بكارگيري يكپارچه اين سيستم متكامل در ايران بايد بپذيريم كه كاستي‌هايي هم داشته‌ايم. كاستي‌‌هايي كه نه در ماهيت بانكداري اسلامي بلكه در نحوه اجرا و درك و فهم كامل آن ايجاد شده مطمئنا آموزش همه جانبه و تبيين درست ماهيت بانكداري بدون ربا اين مشكل را حل خواهد كرد.