عنوان مقاله: نقش بانك‌ها در تجارت الكترونيك
تاريخ افزودن: 11/12/1384

مترجم: مهناز بهرامي
اكثر شركتها در حال پيوستن به تجارت الكترونيك يا تجارت روي شبكه On-Line كامپيوتر هستند و اين پديده به عنوان ابزاري براي گسترش بازارها، بهبود سرويس دهي به مشتريان، كاهش هزينه‌ها و افزايش بهره وري به كار مي‌رود. شركت‌هاي مختلف از ديرباز براي اداره اطلاعات مربوط به محصولات توليدي و مشتريان خويش از كامپيوتر استفاده مي‌نمايند و توسعه شبكه‌هاي تكنولوژيكي، شركت‌ها را قادر مي‌سازد تا با طرفين معاملات خويش يعني عرضه كنندگان، توزيع كنندگان و خرده فروشان از طريق مبادله الكترونيكي اطلاعات به سرعت ارتباط برقرار نمايند. بانك‌ها نيز همگام با شركت‌ها، استفاده از شبكه‌هاي تكنولوژيكي را براي انجام عمليات تجاري خويش انتخاب نموده‌اند. در اين ميان اين سؤال به ذهن خطور مي‌نمايد كه آيا نقش بانكها در شبكه تجارت الكترونيك (E- Commerce) منعكس كننده نقش سنتي آنها، يعني واسطه وجوه بودن خواهد بود؟ يا اينكه خدمات جديد ديگري را كه اساساً ماهيت فعاليت‌هاي بانكي را دگرگون مي‌نمايد ارائه خواهند داد؟ در اين مقاله، چگونگي كاربردهاي تجارت الكترونيك براي فعاليت‌هاي تجاري بانكها را توضيح خواهيم داد.
استفاده بانك‌ها از شبكه اينترنت براي ارائه خدمات سنتي بانكي به صورت كاراتر اخيراً آغاز گرديده و برخي از بانك‌ها نيز تلاش نموده‌اند تا خدمات جديدي را فقط براي تسهيل مشاركت مشتريان در تجارت الكترونيك طراحي نمايد. بانك‌ها بايد توجه نمايند كه در عرصه تجارت الكترونيك (E-Commerce) با ريسك‌هاي استراتژي و عملياتي روبرو خواهند شد. همچنين پديده مذكور، شكلهاي جديدي از رقابت را ميان بانك‌ها ايجاد خواهد نمود و آنها ناچار مي‌‌شوند تا درباره يكسري فعاليت‌هاي خويش در زمينه‌هاي سرويس دهي به مشتريان، اندازه شعب در شبكه و ميزان حمايت آنها از شبكه‌هاي پرداخت بين بانكي، تغييراتي را بوجود آورند. از سوي ديگر مشاركت در شبكه تجارت الكترونيك، رويارويي بانك‌ها با مشكلات تكنولوژيكي را افزايش خواهد داد.
موفقيت بانك‌ها در رويارويي با اين چالشها به تثبيت ميزان اثر گذاري آنها در بازار الكترونيك كمك خواهد نمود.

فوايد تجارت الكترونيك براي بانك‌ها
بانك‌ها دليل محكمي براي انجام تجارت الكترونيك دارند. اگر آنها به موقعيت‌هاي طرح شده از سوي اينترنت پاسخ مقتضي ندهند، مي‌بايست يك نقش درجه دوم را در زمينه تجارت الكترونيك ايفا نمايند ليكن آنها شانس كمي براي برقراري ارتباط مستقل با خريدار و فروشنده يا ارائه خدمات خودشان در بازار الكترونيك دارند ( خطوط غير نقطه چين در نمودار شماره 1). در مقابل، حضور بانك‌ها در شبكه اينترنت مي‌تواند گذشته از آنكه خدمات سنتي بانكي را كاراتر ارايه دهد، به گسترش و فروش خدمات جديـدي كه مشتريـان تجارت الكترونيـك در جستجوي آن هستند، كمك نمايد (خطوط نقطه چين در نمودار شماره 1)

نمودار شماره (1)
نقش بانك‌ها در تجارت الكترونيك

فروشنده ← تجارت الكترونيك روي اينترنت ←



→ خريدار
│
دستور پرداخت دستور پرداخت
↓ ↓
بانك فروشنده ← شبكه‌هاي پرداخت بانك بانك خريدار




حضور فعال بانك‌ها در تجارت الكترونيك موجب كارآيي بيشتر آنها مي‌شود.

تغييرات حاصله در پاسخ بانك‌ها به تجارت الكترونيك
بررسي سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد كه مشاركت بانك‌ها در زمينه اينترنت حتي در پنج سال گذشته بسيار محدود بوده است، يك بانك مي‌تواند براي ارايه اطلاعات در زمينه خدمات خويش به مشتريان يك Web site ايجاد نمايد، هر چند كه معاملات واقعي بانكي هنوز در شعب و از طريق پست، تلفن يا شبكه دستگاه‌هاي خودكار بانكي (ATM) انجام مي‌شود.
در سال‌هاي اخير برخي از بانك‌ها استفاده از اينترنت را به عنوان يك كانال مكمل براي ارائه خدمات سنتي خود به مشتريان و تجار آغاز كرده‌اند. برخي از بانك‌ها نيز در حال بررسي اين نكته هستند كه چگونه مي‌توانند به گسترش خدمات جاري خويش پرداخته و خدمات جديدي كه فقط براي تجارت الكترونيك طراحي شده‌اند را ضميمه خدمات سنتي خود نمايند. در دنباله اين بخش، توضيحاتي درباره ابداعات و فوايدي كه اين پديده براي بانك‌ها و مشتريان دارد، ارايه خواهد گرديد.
ارائه خدمات سنتي بانكي به صورت الكترونيك
تعدادي از بانك‌ها Websiteهايي را ايجاد كرده‌اند كه بوسيله آنها، مشتريان مي‌توانند عمليات اصلي بانكي همانند كنترل ترازها، انتقال وجوه و درخواست كارت‌هاي اعتباري را انجام دهند.
شركت‌هاي كوچك تجاري مي‌توانند از اين طريق درخواست‌هاي خود براي اخذ وام را مطرح نموده و از سوي ديگر اطلاعات مربوط به صورت اسامي كاركنان خويش و صورت حقوق و دستمزد آنها را به وسيله اين شبكه كنترل نمايند و از فوايد مديريت نقدينگي نيز بهره مند گردند. عملكرد اين Website ها كه به عنوان كانال ديگري براي دسترسي به خدمات بانكداري عمده مطرح شده است، چنانچه فقط به اين خدمات محدود شود، فرق چنداني با شبكه‌هاي شعب يا مراكز تلفن كه توسط بانك‌ها احداث شده‌اند نخواهد داشت مگر وقتي كه مشتريان از كامپيوترهاي شخصي و اينترنت براي ايجاد ارتباط با بانك‌ها استفاده نمايند. اين ابزار فوايد بسياري را نصيب بانك و مشتري مي‌نمايد.
مشتريان از سهولت دسترسي به كانال بانك خرسند مي‌شوند و در مقابل بانك‌ها نيز از كاهش هزينه‌ها بهره مند مي‌گردند زيرا هزينه مراجعه مستقيم مشتري به بانك چه به صورت تلفني و چه از طريق باجه‌هاي استفاده مي‌كند بيشتر است.
يك بررسي نشان مي‌دهد كه امروزه حدود 6 الي 7 ميليون نفر از مشتريان بانك‌ها به صورت On-Line با بانك خود مرتبط مي‌باشند (Microbanker 1999).

گسترش خدمات تجارت الكترونيك

بانك‌ها در حال طراحي و گسترش انواع خدمات جديد تجارت الكترونيك هستند.اگر موفقيت خدماتي كه ذيلاً شرح آنها خواهد رفت، به اثبات برسد تركيب فعاليت‌هاي بانكي احتمالاً تغيير خواهد كرد. بانك‌ها مي‌توانند نقش خود را به عنوان تسهيل كننده تجارت On-Line افزايش داده و منتظر ايجاد كاهش در نقش ديرپاي خود به عنوان واسطه مالي باشند.
خدمات بانكي ارايه شده توسط تجارت الكترونيك به شرح ذيل مي‌باشند:

1- تاسيس شبكه دسترسي به اينترنت
تعدادي از بانك‌ها در حال طرح ريزي براي ايجاد راههاي ويژه ورود به اينترنت (Supersites) هستند. به اين ترتيب فروشندگان زيادي مي‌توانند نسبت به عرضه و نمايش توليدات خود اقدام نموده و خريداران متعددي نيز محصولات مورد نظر خويش را ملاحظه نمايند. برخي از اين سايتها علاوه بر محصولات توليدي، خدمات مالي نيز ارائه نموده و عده‌اي يگر محدوده فعاليت خويش را فقط به ارايه خدمات مالي منحصر مي‌نمايند.

2- تائيد صحت مشخصات مشتريان
براي اين كه مشتركين تجارت الكترونيك در مقابل كلاهبرداري ناشي از سوء استفاده از كارتهاي شناسايي مصونيت داشته باشند، بانك‌ها موظف مي‌شوند در زمينه هويت و شناسايي مشتريان چاره ‌انديشي نمايند. با استفاده از اين روش، هر بانك مي‌تواند مشخصات مشتري خويش را تائيد نموده و به عنوان يك واسطه به مشتريان خويش كمك نمايد تا هويت مشتريان ساير بانك‌ها نيز تائيد گردد. به اين ترتيب طرفين معامله از صحت هويت طرف مقابل مطمئن مي‌شوند.

3- كمك به ورود مؤسسات كوچك به شبكه تجارت الكترونيك
تلاش بعدي صورت گرفته توسط برخي از بانك‌ها، كمك به شركت‌هاي كوچك براي پيوستن آنها به تجارت الكترونيك است. اين كمك به صورت برپايي زير ساخت‌هايي نظير روش‌هاي پرداخت و Websites است كه داراي تاثير متقابل با يكديگر مي‌باشند. بعلاوه در حال حاضر بانك‌هاي اندكي وجود دارند كه به موسسات كوچك خدمات خريد الكترونيك ( شامل اخذ تخفيف از فروشندگان در مقابل حجم بالاي خريد) ارائه دهند.
(1999 Dalton، 1999 Wilder)

4- صدور صورتحساب به صورت الكترونيك
صدور صورتحساب الكترونيكي و خدمات دريافت وجوه، در جهت گسترش و توسعه خدمات مربوط به مديريت نقدينگي و فرآيند حواله وجوه كه به شركتهاي بزرگ تجاري با حجم وسيع صورتحساب‌ها ارايه مي‌گردد، طراحي شده‌اند. در اين روش‌ بانك‌ها بوسيله پيوستن به پست الكترونيك اينترنت، صورتحساب‌ها را از طريق شبكه‌هاي پرداخت بين بانكي ارسال مي‌نمايند.
نمودار شماره (2)، چگونگي ارائه خدمت مديريت وجوه را نشان مي‌دهد. در ابتداي كار، صادر كننده صورتحساب، پرونده الكترونيك خود را كه حاوي صورتحساب‌هاي ماهانه است به بانك خويش ارسال مي‌كند. بانك مذكور، صورتحساب‌هاي الكترونيك را ميان Website هايي كه توسط طرفين معامله انتخاب شده‌اند، توزيع مي‌نمايد. مشتريان، صورتحساب‌ها را روي Website بررسي كرده و پس از آن مرحله پرداخت، روي يك تصوير خاص آغاز مي‌گردد. در نهايت، بانك طرف قرارداد، وجوه را به صورت الكترونيكي وصول نموده و حسابهاي دريافتني صاحب صورتحساب را به روز و بهنگام مي‌كند. جريان ورود صورتحساب و پرداخت آن، به صورت الكترونيك و بدون استفاده از اسناد صورت مي‌گيرد.

5- ارايه تسهيلات Electronic Business to Business
تعداد كمي از بزرگترين بانك‌هاي تجاري ارائه اين تكنولوژي به مؤسسات را آغاز كرده‌اند. اين بانك‌ها عهده دار انتقال خودكار اطلاعات مربوط به تهيه و توزيع كالاها و خدمات ميان شركت‌هاي تجاري هستند.
از ديدگاه بانك‌ها، ارائه اين خدمت به مفهوم گسترش مديريت خودكار وجوه مي‌باشد كه از سوي آنها به شركت‌هاي بزرگ ارائه مي‌گردد.



6- صدور پول الكترونيك و چك‌هاي الكترونيك
دو محصول عمده تجارت الكترونيك كه هنوز در مرحله برنامه ريزي هستند، پول و چك الكترونيك است. از آنجا كه بسياري از كامپيوترها به خوانندگان كارت‌هاي هوشيار مجهز گرديده‌اند، بانك‌ها پول الكترونيك را منتشر و آن را در كارت هوشيار ذخيره نموده و از طريق اينترنت اين پول‌ها خرج مي‌شوند. بعلاوه يك سازمان تكنولوژي بانكداري با خزانه داري آمريكا و تعدادي از بانك‌ها در حال بررسي مدل الكترونيكي چك‌هاي كاغذي هستند.
چك‌ها توسط اينترنت از سوي خريدار به سوي فروشنده ارسال شده سپس به صورت الكترونيك توسط فروشنده ظهر نويسي گرديده و در نهايت به صورت On-Line به بانك فروشنده براي وصول الكترونيك از بانك خريدار ارسال مي‌شود.

7- يكپارچه كردن دستگاههاي خودكار بانكي (ATM) و شبكه‌هاي اينترنت

برخي گروههاي تكنولوژي بانكداري و شركت‌ةاي تكنولوژي، راه دسترسي به اينترنت و Websites بانك‌ها را از طريق ATM مد نظر قرار داده‌اند. اگر يكپارچه كردن اين دو شبكه تحقق يابد، مشتريان مي‌توانند از ATM براي پيوستن به تجارت الكترونيك استفاده كنند يا نيازهاي بانكي خود را در Websites بانك خود مرتفع نمايند.
بانك‌ها با استفاده از محصولات تجارت الكترونيك از مزاياي عمده‌اي نسبت به رقباي بالقوه خود بهره‌مند مي‌شوند. مردم احتمالاً براي اسم‌هاي تجاري بانك‌ها به عنوان شخص ثالث معتبر و ارتباطاتي كه آنها به عنوان طرف سوم مورد اعتماد با مشتريان و تجار برقرار كرده‌اند. ارزش زيادي قائل هستند. بعلاوه چنانچه بانك‌ها به عنوان فروشنده خدمات تجارت الكترونيك عمل نمايند مي‌توانند از فوايد آن در ساير خطوط تجاري خويش نيز بهره مند گردند. اين سيستم موقعيت‌هاي چندي براي بانك‌ها ايجاد مي‌كند تا ارتباطات خويش با مشتريان را تثبيت نموده، به فروش خدمات بيشتر پرداخته و از تخطي بوسيله شركت‌هاي تكنولوژي و ساير مؤسسات مالي غيربانكي فعال در تجارت الكترونيك جلوگيري نمايند.

خطرات ناشي از تجارت الكترونيك
با وجود اين كه بانك‌ها در پيوستن به سيستم تجارت الكترونيك از فوايد بسياري بهره‌مند گرديده‌اند، ليكن در مقابل با خطرات جديدي مواجه مي‌شوند.
برخي از اين خطرات استراتژيك هستند، به عبارت ديگر بانك‌ها ممكن است نتوانند خود را با تغييرات موجود در شرايط ناشي از تجارت الكترونيك وفق دهند. برخي خطرات ديگر عملياتي بوده و به اين معني است كه كامپويترها و شبكه‌هاي تكنولوژيك كه از تجارت الكترونيك حمايت مي‌كنند، صدمه ديده و قادر به ادامه كار نباشند.

زيرنويس‌ها:‌
1- به Wenninger، 1999 مراجعه شود
2- در اين ماده، مفهوم «بانك‌ها»، اصولاً به بزرگترين بانك‌هاي آمريكايي (25 بانك)، اطلاق مي‌گردد، گروهي كه در مجموع بيش از 50 درصد كل دارايي‌ها شبكه بانكي را دارا مي‌باشند.
3- اكثر بانك‌هاي بزرگ از طريق مشاركت در كنسرسيوم‌هاي تكنولوژي صنايع، در حال گسترش خدمات بانكداري On-Line و تجارت الكترونيك مي‌باشند. برخي از اين كنسرسيوم‌ها به شرح ذيل مي‌باشند:
انجمن بانكداران آمريكايي (ABAECOM)
دبيرخانه تكنولوژي صنعت خدمات مالي بانكداري (BITS)
كنسرسيوم تكنولوژي خدمات مالي (FSTC)
انجمن اتاق خودكار پاياپاي ملي (NACHA)
شبكه مالي يكپارچه
بررسي فعاليت‌هاي تجارت الكترونيك چند بانك بزرگ در بانك Dean
Morgan Stanley (1999) Witter مشاهده مي‌شود. براي كسب اطلاعات بيشتر به:
(1998) Furst, Lang and Nolle
و همچنين
England, Furst, Noolle and - (1998)Roberstson
مراجعه مي‌شوند.
4- شركت‌هاي تجاري بزرگي كه از شبكه‌هاي خصوصي كامپيوتر استفاده مي‌نمايند، سالهاست كه دسترسي الكترونيك به بانك‌هايشان دارند. هر چند اكنون، اينترنت با كاهش هزينه دسترسي الكترونيك به خدمات بانكي، اين امكان را براي مشتريان و شركت‌هاي تجاري كوچك نيز فراهم مي‌آورد.
5- براي اطلاعات بيشتربه (1999) Senior مراجعه شود.
6- به (1998)‌Buckley و مرجع زير مراجعه شود:
شورا اينترنت انجمن اتاق خودكار پاياپاي ملي(1999).
7- نمودار (2) فقط يك رهيافت نمايش صورتحساب خودكار را نشان مي‌دهد، ساير رهيافت بخوبي گسترش يافته‌اند. براي دانستن اينكه چگونه برخي از بانك‌ها اين خدمات را ارايه مي‌دهند به (1999) Snel مراجعه شود.
8- براي كسب اطلاعات بيشتر به سايتهاي زير مراجعه شود:
Instituonal e – commerce services WWW. Chase. Com/corporate and get/ English
www. Citibank.com/ Singapore

9- براي اطلاعات بيشتر به سايت زير مراجعه شود :

www.sftc.org

10- اطلاعات جزيي تر در سايتهاي زير يافت مي‌شوند:
www.stfc.org
www.cashtechonologies.com

11- براي مباحث مربوط به ريسك از ديدگاه بانك‌هاي اروپايي به بانك مركزي اروپا (1999) مراجعه شود.