[1]آزادي؛ كاركنان آنها را نوآورتر ميكند
30/07/1385
كارآفرين رويدادها و نتايج بلند مدت را شكل ميدهد
روزگاري بود كه ژوزف شومپيتر «كارآفرين» را موتور محرك و پيشبرنده اقتصاد جامعه ميدانست. از آن روزگا تا امروز دگرگونيهاي پر شماري در عرصه فن و دانش رخ داده و انديشههاي تازهاي بر پايه اين تحولات پديدار شده است. از جمله اينكه در كنار افراد كارآفرين، اكنون سازمانهاي كارآفرين نيز قد برافراشته و به نوبه خود چرخهاي اقتصاد جامعه را روانتر ميچرخانند. نوشته حاضر پس از بررسي تعريف كارآفريني و تكنولوژي اطلاعات، ويژگيهاي سازمانهاي كارآفرين دنياي امروز را كه استفاده از تكنولوژي روز اطلاعات را به مثابه يك صنعت ممتاز به خود اختصاص دادهاند را يادآوري ميكند.
كارآفرين
تنها عامل ثابت در دنياي امروز تغيير است. تغييرات عمده چند دهه اخير شامل ظهور تكنولوژي پيشرفته اطلاعات، جهاني شدن توليد و پيدايش شاهراههاي اطلاعاتي است. تكنلوژي اطلاعات يكي از عاملهاي مهم پيشرفت در قرن 21 است. تكنولوژي اطلاعات موجب ايجاد دگرگوني و تحول در روشهاي زندگي، آموزش و كار و سازمانها خواهد شد.
يكي از موارد استفاده تكنولوژي اطلاعات، در سازمانها است. امروزه سازمانها نيز به سرعت در حال تغيير و تحول از لحاظ ساختاري، رسميت و غيره ميباشند اين ميطلبد كه از ابزار نوين براي مهار اين تغييرات استفاده كرد.
سازمانها با استفاده از فناوري اطلاعات توانا ميشوند، وظايفشان را سادهتر انجام داده و روش كار خود را متحول ميسازند. در سازمانهاي كارآفرين كه اساس و پايهي آن بر خلاقيت و نوآوري استوار است نيز فناوري اطلاعات موجب كم شدن مراحل اداري و پيچيدگي كارها ميشود.
تكنولوژي اطلاعات
در فرهنگ آكسفورد تكنولوژي اطلاعات مطالعه با استفاده از سيستمها (به ويژه كامپيوترها تجهيزات مخابراتي و ارتباطي) براي ذخيرهسازي، بازاريابي و ارسال اطلاعات معنا شده است. اما با توجه به دگرگونيهاي فراوان و نگرشهاي متفاوت، تعريفهاي ديگري از فناوري اطلاعات نيز شده است كه به برخي از آنها اشاره ميشود :
- فناوري اطلاعات عبارت است از : گردآوري، سازماندهي، ذخيره و نشر اطلاعات اعم از صوت، تصوير، متن يا عدد كه با استفاده از ابزار رايانهاي و مخابراتي صورت پذيرد.
- فناوري اطلاعات نه تنها به تواناييهاي پردازش دادهها توسط رايانه، بلكه به مهارتهاي انساني و مديريتي در بهرهبرداري از آنها دلالت دارد. بنابراين فناوري اطلاعات نه تنها شامل رايانه و ديگر تجهيزات بلكه تواناييها و اقدامات در نحوه انجام كار ميشود.
- فناوري اطلاعات تكنولوژياي است كه براي ذخيره كردن و ارتباط برقرار كردن و دستكاري كردن اطلاعات استفاده ميشود.
با توجه به تعاريف ياد شده معلوم ميشود موضوعاتي مانند ذخيره كردن اطلاعات، سازماندهي كردن اطلاعات، گردآوري اطلاعات، نقاط مشترك است. بنابراين ميتوان گفت : «تكنولوژي اطلاعات از گردآوري، ذخيره كردن و سازماندهي كردن اطلاعات بر روي ابزار و تكنولوژيهاي موجود است.»
كارآفريني
در قرن شانزدهم ميلادي واژه فرانسوي Entreprendre (كارآفريني) اولين بار براي افرادي به كار برده شد كه در مأموريتهاي نظامي خود را به خطر ميانداختند. بعدها اين واژه به كساني اطلاق شد كه مخاطره يك فعاليت اقتصادي را ميپذيرفتند و آن را سازماندهي، تقبل و اداره ميكردند.
اصطلاح كارآفرين (Enteprendre) در معنا و مفهوم فعلي را اولين بار «ژورف شومپيتر» به كار برد اين اقتصاددان اتريشيالاصل ساكن آمريكا بر اين باور بود كه رشد و توسعه اقتصادي در يك نظام زماني ميسر خواهد بود كه افرادي در بين ساير آحاد جامعه با خطرپذيري، اقدام به نوآوري ميكنند تا روشها و راهحلهاي جديد جايگزين راهكارهاي ناكارآمد و كهن قبلي شود.
تفكرات و آراي وي با انقلاب اطلاعات و شروع عصر فراصنعتي از ارزش و اهميت خاصي برخوردار شد. زيرا كاآفرين به عنوان عاملان تغيير و فرآيند كارآفريني به عنوان فرآيند تغيير و تحول در نظام اقتصادي مورد توجه قرار گرفت.
كارآفريني شومپيتر داراي سه ويژگي است :
- كارآفريني قابل درك است، اما نميتوان با به كار بردن قوانين معمولي و استنباط از حقايق موجود به طور عملي آن را پيشبيني كرد.
كارآفريني رويدادهاو نتايج بلند مدت را شكل ميدهد تا موقعيتهاي مطلوب و موقعيتهاي اقتصادي و اجتماعي را تغيير دهد.
كثرت و تكرار رويدادهاي كارآفرينانه به كيفيت نسبي نيروها، تصميمات فرد، اقدامات و الگوهاي رفتاري بستگي دارد.
با توجه به تعاريف انجام شده اساس فرآيند كارآفريني، كارآفرينان هستند و اين افراد داراي ويژگيهاي خاصي هستند. تامپسون تركيب يافتههاي تحقيقات كليدي 10 نكته اساسي را درباره كارآفرينان و كارآفريني بيان ميكند :
1- كارآفرينان افرادي هستند كه خود را از ديگران متمايز ميسازند.
2- كارآفريني موضعيابي و بهرهبرداري از فرصتهاست.
3- كارآفرينان منابع مورد نياز را براي بهرهبرداري از فرصتها مييابند.
4- كارآفرينان ارزش افزوده ايجاد ميكنند.
5- كارآفرينان شبكهسازان (اجتماعي و مالي) خوبي هستند.
6- كارآفرينان داراي دانش كاربردي هستند.
7- كارآفرينان سرمايه (مالي، اجتماعي و هنري) خلق ميكنند.
8- كارآفرينان مديريت ريسكپذير دارند.
9- كارآفرينان در مواجهه با ناملايمات داراي قاطعيت و اراده هستند.
10- كارآفريني شامل خلاقيت و نوآوري ميشود.
كارآفريني درونسازماني
كارآفريني درونسازماني فرآِيندي است كه كارآفرينان سازماني (افرادي كه درون يك سازمان كارآفريني ميكنند) از طريق آن سبب دگرگوني ميشوند. كارآفريني درون سازماني پروسه اي است كه از آن طريق محصولات، فرآيندها و ايدههاي جديد در سازمان به اجرا گذاشته ميشود و توسعه مييابند.
كارآفريني درونسازماني تنها در سازمانهاي كارآفرين ديده نميشود بلكه در سازمانهاي سنتي و بوروكراتيك (غير كارآفرين) نيز ميتواند اتفاق بيفتد، اما به قدري نادر و بياثر است كه نميتواند سازمان را در محيطهاي پيچيده، پويا، رقابتي و نامطمئن، موفق و ابقا كند.
فرآيند كارآفريني درونسازماني
مرحله اول : معين كردن مشكل يا مسئله (طوفان فكري) و تشخيص و تعيّن موضوع مشكل يا ايده.
مرحله دوم : اتحاد موقتي (حمايت مالي و قانوني مديران)
مرحله سوم : تجهيز و تكميل (در اين مرحله جهت تجهيز و تكميل ايدههايشان در واقع به سمت درون پروژه تيم كاري و رقبا توجه ميشود)
مرحله چهارم : ترك و جانشيني
پس از اينكه پروژه موفق به تجهيز و تكميل شده باشد در اين مرحله معمولاً كارآفرينان علاقهاي به ماندن در اين وضعيت را ندارند و ادامه كار را به ديگري واگذار ميكنند.
ويژگيهاي سازمانهاي كارآفرين
سازمانهاي كارآفرين سازمانهايي هستند كه در آنها افراد كاآفرين فعاليت دارند و در اين سازمانها خلاقيت و نوآوري حرف اول را ميزند. با توجه به ويژگيهايي كه از افراد كارآفرين گفته شد سازمانهاي كارآفرين نيز بايستي داراي ساختارهاي خاصي باشند تا باعث نشود خلاقيت ونوآوري در بين افراد سازمان از بين برود. سازمانهاي كارآفرين در مقايسه با سازمانهاي سنتي با بوروكراتيك داراي ويژگيهاي خاصي هستند كه در زير به آنها اشاره خواهيم كرد.
غير رسمي بودن
رسمي بودن سازمان بستگي به ميزان دستورالعملها، شرح وظايف، راهنماها، روشها، مقررات و سياستهاي مكتوب سازمان دارد. هرچه اين اسناد و مدارك بيشتر باشد، سازمان رسميتري است. سازمانهاي كارآفرين مخالف محدود كردن كاركنان از طريق دستورالعملها، قوانين و آييننامههاي رسمي هستند چون معتقدند هرچه افراد آزادتر باشند، خلاقيت بيشتري خواهند داشت.
تخصصي نبودن
تخصصي بودن را اگر به اين معنا بدانيم كه تا چه اندازه كارها و فعاليتهاي سازمان به وظايف جداگانه و تخصصي تقسيم شدهاند، بايد اذعان كرد كه سازمانهاي كارآفرين بسيار كم تخصصي هستند. به اين ترتيب كه هر يك از كاركنان چند وظيفه را به عهده دارند و دامنه وسيعي از كارها را انجام ميدهند.
نداشتن استاندارد
در سازمانهاي كارآفرين، انجام امور و وظايف به شيوه مشخص و يكسان، بسيار كم است. اين نوع سازمانها اساساً نتيجهگرا هستند و به منظور شكوفايي خلاقيت افراد، قضاوت و ارزيابي عملكرد كاركنان را بر اساس نتايج به دست آمده به نظر ميگيرند، نه روش انجام كارها.
كمرنگ بودن سلسله مراتب
در سازمانهاي كارآفرين سلسله مراتب اختيارات به اين معنا كه افراد بايد گزارش كار خود را فقط به افراد مشخصي بدهند و مديران حيطه كنترل محدودي داشته باشند كه طبيعتاً سطوح سازماني زيادي به همراه خواهد داشت، كمرنگتر است و خيلي اوقات سلسله مراتب فداي سرعت عمل و نوآوري ميشود.
در سازمانهاي بزرگ سلسله مراتبي، ايدههاي تازه از اين گروه به گروه ديگر دست به دست ميشود و در حالي كه شرايط محيط مرتب در حال تغيير، توسعه و دگرگوني است، ارائه دهنده ايده، (كارآفرين) با وجود علاقه و عشقي كه به موضوع دارد اما به تدريج از آن دور گشته و به مرور از تعهد و جذابيتش نسبت به موضوع كاسته ميشود در حالي كه در سازمانهاي كارآفرين به دليل كوچك بودن، علاقهاي به ايجاد دواير متعدد و انجام امور در مناطق جغرافيايي مختلف ندارند.
عدم تمركز
تمركز به اين معنا كه تصميمات در سطوح بالاي سازمان گرفته شود، اساساً در سازمانهاي كارآفرين ديده نميشود زيرا اين گونه سازمانها نياز دارند تا نسبت به تغييرات محيطي و خواستههاي مشتري واكنش سريع نشان دهند از اين رو بسياري از تصميمات در سطوح پايين اتخاذ ميشود.
نهادينه كردن تغيير و نوآوري
يكي از نشانههاي توسعه يافتگي انساني اين است كه همواره افكار جديد را توليد و به كار گيرد و به تعبيري خلاق و نوآور باشد. زمينه و محور خلاقيت وجود اطلاعات را با همديگر تركيب و مجموعههاي جديدي را ساخت كه داراي ويژگي و كاربردهاي جديد هستند. نهادينه شدن تغيير و نوآوري بستگي به برخورد انسان با اطلاعات توليدي دارد. در يك فرآيند تعاملي تكنولوژي اطلاعات و انساني بر روي همديگر اثر گذاشته و اگر خوب عمل شود تغيير و نوآوري نهادينه ميشود.
تغيير و نوآوري اساس و پايه سازمانهاي كارآفرين است بنابراين براي توسعهيافتگي افراد موجود در سازمان ميتوان از اين تكنولوژي به صورت مفيد استفاده كرد.
نتيجهگيري
با توجه به مطالب گفته شده در اين مقاله ميتوان چنين گفت كه تكنولوژي اطلاعات باعث رشد و تغييرات اساسي در ساختار سازمانها شده است و باعث به وجود آمدن روشهاي نوين شده و باعث دگرگوني اساسي در سازمانهاي كارآفرين شده است و باعث شده تا سازمانهاي كارآفرين از لحاظ مكاني نيز تغييراتي پيدا كند.
عنوان مقاله از نشريه كارآفرين است.