لیبی

(2530 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است)
(738 بار خوانده شده است)  

لیبی

22/06/1385
چکيده:
شرح:
نخستين امتياز نفتي ليبي در سال 1955شرکت «اکسان» واگذار شد. در مه 1951منطقه «دهرا» و در ژوئن همان سال در منطقه «زلتن»، نخستين ميدان هاي بزرگ نفت ليبي کشف شدند و پس از آن در سال 1961رات نفت اين كشور آغاز شد و به سرعت رشد کرد. «شرکت ملي نفت ليبي» در سال 1968يس شد و اداره صنعت نفت در اين کشور، به عهده اين شرکت واگذار شد.
ليبي در شمال آفريقا و در جنوب مديترانه واقع شده است. تانزانيا و الجزاير در غرب، نيجر و چاد در جنوب، مصر در شرق و سودان در جنوب شرقي ليبي قرار دارند. نخستين ساکنان ليبي «بربرها» بودند. با تسلط اعراب برشمال آفريقا، اسلام به اين منطقه وارد شد و اين سلطه تا سال 1500ادي در اين منطقه ادامه يافت.
در قرن شانزدهم ميلادي، امپراتوري عثماني بر اين منطقه حاکم شد، اما اعراب محلي زير نظر اين امپراتوري، سلطه خود را بر منطقه حفظ کردند. در آغاز قرن بيستم، امپراتوري عثماني پس از يک ستيز طولاني، جاي خود را به قدرت اروپايي ديگري داد و اين گونه ليبي به کنترل ايتاليا درآمد.
در آغاز جنگ جهاني دوم، ليبي به اشغال نيروهاي متفق درآمد، اما در سال 1951 با قطعنامه سازمان ملل متحد، پادشاهي ليبي به طور رسمي اعلام شد و اين کشور استقلال يافت. در سال 1969يک کودتاي بدون خونريزي که مجريان آن گروهي از نظاميان سوسياليست بودند، «محمد ادريس» ، پادشاه اين کشور از سلطنت برکنار شد. پس از کودتا، پادشاهي ليبي به « جمهوري عربي ليبي» تبديل شد که زير نظر شوراي انقلاب به رياست سرهنگ قذافي اداره مي شد.
در دهه 70ا توافق رژيم جديد و نيروهاي انگليسي و فرانسوي، نيروهاي نظامي اين کشورها خاک ليبي را ترک کردند و پس از آن حکومت تک حزبي در اين کشور حاکم و «اتحاديه سوسياليست عرب» تنها حزب انحصاري سياسي اين کشور شد.

چشم انداز عمومي
اقتصاد ليبي به درآمد نفت وابسته است. 95رصد درآمدهاي ارزي ليبي از نفت است و مي كوشد با تقويت ساير بخش هاي اقتصادي در اين کشور، از اتکا به درآمدهاي نفت بکاهد. نارسايي هاي ساختاري، کمبود زيرساخت هاي ارتباطي و دمدمي مزاج بودن دولتمردان در تصميم گيري هاي کلان اقتصادي از عوامل نامطمئن بودن سرمايه گذاري به ويژه سرمايه گذاري خارجي در اين کشور است.
ميزان بيکاري در اين کشور 30 درصد اعلام شده است. آزادسازي اقتصادي به منظور جذب سرمايه هاي خارجي از ديگر تمهيداتي است که براي حل مشکلات اقتصادي در اين کشور انديشيده شده است.
در 5 آوريل 1998 ليبي پس از چندين سال بحران در روابط با غرب، دو مظنون به بمب گذاري در هواپيماي پان امريکن 130 را تحويل داد؛ در نتيجه تحريم هاي اقتصادي شش ساله سازمان ملل برضد اين کشور لغو شد. با آن كه ليبي سرانجام مجبور شد به خانواده کشته شدگان بمب گذاري هواپيماي پان امريکن130 غرامت بپردازد، تحريم هاي آمريکا برضد ليبي همچنان ادامه دارد.
در سال 1996 با تصويب قانون طرح داماتو برضد ايران و ليبي، شرکت هاي بزرگ آمريکايي از سرمايه گذاري در صنعت نفت و گاز اين دو کشور منع شدند. براساس اين قانون، هيچ شرکت آمريکايي حق نداشت در مدت يک سال، بيش از 40 ميليون دلار در صنايع نفت وگاز اين دو کشور سرمايه گذاري کند که در سال 1997 اين مبلغ به 20 ميليون دلار کاهش يافت.

پيشينه صنعت نفت
نخستين امتياز نفتي ليبي در سال 1955 به شرکت «اکسان» واگذار شد. در مه 1951 در منطقه «دهرا» و در ژوئن همان سال در منطقه «زلتن»، نخستين ميدان هاي بزرگ نفت ليبي کشف شدند و پس از آن در سال 1961 صادرات نفت اين كشور آغاز شد و به سرعت رشد کرد. «شرکت ملي نفت ليبي» در سال 1968 تاسيس شد و اداره صنعت نفت در اين کشور، به عهده اين شرکت واگذار شد.
ليبي با ملي اعلام کردن املاک شرکت بريتيش پتروليوم در اين کشور در سال 1970، زمينه ملي شدن صنعت نفت اين کشور را در دسامبر1971 فراهم کرد. در اواسط دهه 70 ،51 درصد از منابع و دارايي هاي شرکت «اکسان» نيز مشمول اين قانون شد.
سازمان ملل پس از رسيدگي به پرونده بمب گذاري هواپيماي پان آمريکن 130 نخستين بار ليبي را در سال 1992 تحريم کرد. به موجب اين تحريم، خريد و فروش نفت، تجهيزات نفتي مورد نياز براي ساخت و تعمير پايانه ها و پالايشگاه ها وتجهيزات صنايع هوايي را در برمي گرفت. با اين تحريم، اقتصاد ليبي ضربه شديدي را متحمل شد.
شرکت ملي نفت ليبي با چند شرکت زيرمجموعه و شرکت خارجي فعال در زمينه اکتشاف و توليد، صنعت نفت اين کشور را تشکيل مي دهند. «آجيپ » از شرکت هاي خارجي است که از سال 1959 فعاليت خود را در ليبي آغاز کرده است.
تحريم تجاري آمريکا برضد ليبي از سال 1981 آغاز شد. به دنبال اين اقدام، شرکت هاي آمريکايي «اکسان» و «موبيل» در سال 1982 دست از کار کشيدند. «کونوکو» ، «اکسيدنتال» ، «مارتن» ، «گريس»، «پتروليوم» و «آماراداهس» به کار خود ادامه دادند ، اما آنها نيز در سال 1986 دست از کار کشيدند.
ليبي در تلاش است که با کمک گرفتن از شرکت هاي خارجي و هزينه کردن 5/1 ميليارد دلار، ظرفيت توليد کنوني را به 2 ميليون بشکه در روز برساند.
در دهه 70 تا پيش از ملي شدن صنعت نفت، ظرفيت توليد ليبي 2 ميليون بشکه در روز بود، ولي ميزان آن به دليل مشکلات در روند سرمايه گذاري، کاهش يافت. در سال 2000 اين کشور از 50 شرکت نفت و گاز خارجي دعوت کرد تا در قالب قراردادهاي مشارکت در توليد، در فعاليت هاي مربوط به اکتشاف و توليد با اين کشور همکاري کنند.
هم اکنون ليبي 12 ميدان نفتي با ذخيره بيش از يك ميليارد بشکه و 2 ميدان با ذخيره 5/0 تا 1 ميليارد بشکه نفت در اختيار دارد. بيشترين توليد نفت ليبي از ميدان هاي نفت خشکي صورت مي گيرد. اکتشاف نفت تنها در 25 درصد از خاك ليبي انجام شده و بقيه خاک اين کشور هنوز مطالعه و بررسي نشده است.

ذخاير و توليد نفت
نفت توليد شده در ليبي از نوع مرغوب و کم گوگرد (شيرين) است که با هزينه کم توليد مي شود. از دهه 70 ميلادي، ميزان اکتشاف و توسعه ميدان هاي جديد ليبي به اندازه اي نبوده است که توليد از ميدان هاي قديمي را جبران کند؛ از اين رو، اين کشور در تلاش است با افزايش ضريب بازيافت ميدان هاي قديمي و بهره برداري از ميدان هاي جديد، ميزان توليد خود را افزايش دهد.
افت توليد از ميدان هايي که شرکت ملي نفت ليبي عمليات آن را برعهده دارد، به طور متوسط 8 درصد است و به اين ترتيب، اين کشور براي سامان دهي به صنعت نفت و افزايش توليد، نياز شديدي به کمک شرکت هاي خارجي دارد. توليد نفت ليبي در حال حاضر نزديک به 5/1 ميليون بشکه در روز است؛ حال آن که در سال 1970 توليد نفت ليبي 3 ميليون و 300 هزار بشکه در روز بود.
ليبي در نظر دارد با افزايش ضريب بازيافت ميدان هاي قديمي و بهره برداري از ميدان هاي جديد ميزان توليد نفت خود را افزايش دهد. صادرات نفت اين کشور به طور متوسط 25/1 ميليون بشکه در روز است که بيش از 90 درصد آن به کشورهاي اروپايي به ويژه ايتاليا،آلمان فرانسه اسپانيا و يونان صادر شده است.
شرکت هاي «واها» ، «شرکت نفت خليج عرب» ، «سرت» و «SOC» زير نظر شرکت ملي نفت ليبي فعاليت مي کنند.
حوزه هاي نفتي «سرير» ، «نفورا» ، «اوگيلا» ، «مسلا» و «راگوبا» از حوزه هاي نفتي اين کشور است. «ناصر» يکي از بزرگ ترين ميدان هاي نفت ليبي است که روزانه 60 هزار بشکه نفت توليد مي کند. حوزه هاي نفتي ليبي به وسيله يک شبکه گسترده خطوط لوله به بندرهاي مديترانه متصل است. اين کشور چند خط لوله بزرگ در اختيار دارد که نفت خام را از واحدهاي بهره برداري پايانه هاي صادراتي انتقال مي دهند.

اکتشاف و توسعه
اکتشاف نفت در ليبي از سال 1955 آغاز شد.نخستين ميدان نفتي اين کشور در ميدان هاي «امل» و «زلتن» ( ناصر کنوني) کشف شد. صادرات نفت اين کشور از سال 1961 آغاز و قانون ملي شدن نفت از سال 1965 اجرا شد.
ليبي سال ها با تحريم هاي آمريکا روبه رو بود و ضربه هاي بزرگ اقتصادي بسياري را در اين باره تحمل کرد، از اين رو مي كوشد با تغيير قوانين و مقررات مربوط به سرمايه گذاري خارجي در بخش انرژي، شرکت هاي خارجي را براي سرمايه گذاري در اين کشور ترغيب کند. در اختيار گرفتن مناطق اکتشافي، توسعه ميدان هاي کوچک و افزايش توليد از ميدان هاي بزرگ از جمله اين تغييرات در قوانين به شمار مي آيند.
توسعه ميدان دريايي «البوري» ، بزرگ ترين ميدان فعال دريايي اين کشور در مديترانه، از برنامه هاي اصلي اين کشور است. ذخاير برداشت پذير اين منطقه 2 ميليارد بشکه برآورد مي شود. در سال 1995 اين ميدان روزانه 150 هزار بشکه نفت توليد مي کرد که به دليل تحريم هاي پي در پي، به 60 هزار بشکه در روز کاهش يافته است. دليل اين کاهش، توليد تحريم فروش هرگونه تجهيزات نفت و گاز به ليبي بود. ميدان «البوري» به جز نفت خام، نزديك به 5/2 تريليون فوت مکعب ذخاير گاز همراه نيز در خود جاي داده است. شرکت « آجيپ » توسعه و توليد از اين ميدان را برعهده دارد. حوزه «مرزول»، «الشرار» يکي ديگر از حوزه هاي نفتي ليبي است که نفت آن، سبک و شيرين با درجه گرانروي 42 درجه و «API» و گوگرد کمتر از 6/0 است. ليبي اميدوار بود که ميزان توليد آن تا سال 2000 از 140 هزار بشکه در روز به 200 هزار بشکه برسد، اما نه تنها افزايش نيافت بلکه به 80 هزار بشکه در روز رسيد .

پالايش
ليبي سه پالايشگاه عمده داخلي دارد که ظرفيت اسمي آن نزديك به 348 هزار بشکه در روز است. اين پالايشگاه ها عبارتند از:

1- پالايشگاه صادراتي «راس لانوف» واقع در خليج «سرت» ، با ظرفيت پالايشي روزانه 220 هزار بشکه.

2- پالايشگاه «از- زاويه» در شمال شرقي ليبي، با ظرفيت پالايش روزانه 120 هزار بشکه.

3- پالايشگاه «برغا»، قديمي ترين پالايشگاه ليبي در نزديکي «طبرق»، با ظرفيت پالايش روزانه 8 هزار و 400 بشکه .

ليبي به طور مستقيم در کشورهايي مانند ايتاليا، آلمان، سوييس و مصر، فرآورده هاي نفتي توليد مي كند. تحريم هايي که برضد اين کشور اعمال شد، بر حضور اين کشور در بازار فرآورده هاي اروپا نيز تاثير گذاشت. بخش پايين دستي نفت در ليبي از تحريم هاي سازمان ملل، به ويژه قطعنامه 833 که فروش تجهيزات مورد نياز براي ترميم پالايشگاه هاي ليبي را منع مي کرد، به شدت آسيب ديد.
ليبي هم اکنون برنامه گسترده اي براي نوسازي، ارتقاي کيفيت و افزايش توليد فرآورده هاي سبک مانند بنزين و نفت سفيد را در دستور کار دارد. علاوه براين، ايجاد يک پالايشگاه داخلي با ظرفيت 20 هزار بشکه در «سبا» و يک پالايشگاه صادراتي با ظرفيت روزانه 200 هزار بشکه از جمله اين برنامه ها هستند.

گاز طبيعي
توسعه ميدان هاي گاز طبيعي براي ليبي بسيار با اهميت است. با اين کار نخست آن كه جانشين کردن گاز طبيعي با مصرف فرآورده هاي نفتي کاهش مي يابد و نفت خام بيشتري صادر مي شود. دوم اين که اين کشور با توسعه ذخاير فراوان گاز طبيعي مي تواند صادرات گاز طبيعي خود را به اروپا افزايش دهد. ذخاير اثبات شده گاز طبيعي ليبي تا سال 2004، 4/46 تريليون فوت مکعب برآورد شده است.
برخي از کارشناسان ميزان ذخاير گاز اين کشور را بيش از رقم اعلام شده مي دانند، زيرا بخشي از اين ذخاير هنوز دست نخورده باقي مانده است. ليبي براي توسعه، توليد، بازاريابي و توزيع گاز طبيعي نيازمند مشارکت و سرمايه گذاري شرکت هاي خارجي است.
در حوزه هاي «قادمس» و «سرت» اکتشاف هاي جديدي انجام شد. گاز مايع همراه نفت بسيار کمي در ليبي توليد مي شود که در پالايشگاه هاي داخلي نيز به مصرف مي رسد. طرح هاي جديد براي توسعه ميدان هاي گاز طبيعي ليبي به اين قرار است: «انتصار» ، «ابواطفيل» ، «وفا»، «فارغ»، «نهورا» و «اس سرا».
در سال 2000 شرکت ملي نفت ليبي، چارچوبي را براي توسعه گاز طبيعي اعلام کرد که براساس آن به شرکت هاي گازي خارجي تخفيف هايي داده مي شود. اسپانيا هم اکنون تنها مشتري گاز طبيعي ليبي است، اما امکانات بالقوه بسياري براي صدور گاز طبيعي به اروپا فراهم است.
در سال 1999 قراردادي ميان شرکت ملي نفت ليبي و شرکت «آجيپ» به ارزش 5/5 ميليارد دلار بسته شد که هدف آن، توسعه و صدور گاز طبيعي به ايتاليا است. در اين طرح، شرکت ايتاليايي «اديسون گاز» متعهد شده است که از سال 2006 به مدت 24 سال، سالانه 140 ميليارد فوت مکعب گاز طبيعي از ليبي بخرد.
گاز طبيعي خريداري شده ليبي از طريق لوله اي به طول 370 مايل در بستر درياي مديترانه به جنوب شرقي بندر سيسيل مي رسد و از آن جا با خط لوله ارتباطي متصل به مديترانه به ايتاليا فرستاده مي شود.
شرکت ايتاليايي اين گاز خريداري شده را در نيروگاه ها به مصرف مي رساند و بقيه آن را به مصرف کنندگان خصوصي خود مي فروشد.
در قبال اين طرح، شرکت «آجيپ» متعهد شده است که ذخاير عظيم گاز طبيعي در بلوک NC-41 در فلات قاره «قبس» و ميدان گازي «وفا» در مرز الجزاير را توسعه دهد. علاوه بر اين، شرکت «آجيپ» امکان صدور گاز دو کشور ليبي ومصر را از طريق خطوط لوله فراهم کرده است.
صدور گاز به مصر و ايجاد خط لوله 900 مايلي از شمال آفريقا به جنوب اروپا از جمله قراردادهاي صدور گاز طبيعي ليبي است.
در سال 1971 ليبي پس از الجزاير، بزرگ ترين صادرکننده گاز طبيعي مايع شده «ال.ان.جي» بود، اما پس از آن به دليل بروز محدوديت هاي فني ، اين کشور از تبديل «ال.پي.جي» به « ال.ان.جي» خودداري و انجام فرآيند را به خريداران واگذار کرد.

برق
ظرفيت توليد برق ليبي هم اکنون 6/4 گيگاوات است. در حال حاضر، عمليات اجرايي تعدادي نيروگاه گاز سوز در اين کشور وجود دارد از جمله آنها مي توان به طرح ساخت نيروگاه گازسوز با ظرفيت 450 مگاوات در «سبا»، طرح ساخت نيروگاه هاي گاز سوز 800 مگاواتي در غرب ليبي و طرح ديگري با ظرفيت 1400 مگاوات اشاره کرد. کشورهاي ليبي، مصر و تونس براي اتصال شبکه برق، مذاکراتي با يکديگر داشته اند.

اطلاعات کلي
رئيس جمهوري: معمر قذافي

تاريخ استقلال: 24 دسامبر 1951

جمعيت:5/5 ميليون نفر

موقعيت- وسعت: جنوب آفريقا-77/1 ميليون کيلومتر

زبان: عربي، ايتاليايي و انگليسي

• توليد ناخالص داخلي:4/23 ميليارد دلار

• شريکان عمده تجاري: ايتاليا، آلمان، اسپانيا و ترکيه

• صادرات عمده: نفت خام، محصولات پالايش شده نفت وگاز طبيعي

• واردات عمده:کالاهاي ساخته شده

• ذخاير اثبات شده نفت: 39 ميليارد بشکه

• سهميه توليد در سازمان اوپک:31/1 ميليون بشکه

• توليد نفت: 6/1 ميليون بشکه در روز

پالايشگاه هاي اصلي: « راس لانوف» ( با ظرفيت 200 هزار بشکه در روز) « از زاويه» (با ظرفيت 115 هزار بشکه در روز ) و « برغا» ( با ظرفيت 8400 بشکه در روز).