[1]1390/09/28
دولت دهم را می توان مجری بزرگترین و درست ترین جراحی اقتصادی ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب قلمداد نمود . هدفمندی یارانه ها بزرگترین پروژه اقتصاد کشور بوده که فرصتی تاریخی برای در هم شکستن سایه سنگین و تاریک اقتصاد نفتی در ایران به وجود آورده است . بازسازی ویرانی های چنددهه گذشته اقتصاد ایران در حوزه های مختلف نیازمند یک جراحی دقیق و سریع بود که رئیس جمهور احمدی نژاد و تیم اقتصادی اش اراده ، شجاعت و مهارت آن را داشتند ، شجاعت و جسارتی که هیچگاه پیش از آن در سطح مدیریت عالی اقتصاد کشور مشاهده نشده بود. یارانه ، پولی است که دولت برای حمایت از بخش یا بخش های مشخصی از اقتصاد کشور هزینه می کند . هدف از تخصیص یارانه عموما افزایش رفاه و بهره مندی مصرف کنندگان معرفی می شود . پس از پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی ، نظام اقتصادی کشور ناگزیر از مداخله در روند های تولید و توزیع کالا شد و یکی از مهمترین ابزارهایی که در این راستا مورد توجه قرار گرفت پرداخت یارانه بود (هرچند که سابقه دخالت یارانه ای دولت در اقتصاد به قبل از انقلاب اسلامی نیز می رسد). متاسفانه رویکرد تصدی گرانه دولتها در سالهای پس از جنگ نیز در بسیاری از شاخه های کلیدی اقتصاد کشور تداوم یافت و علاوه بر گسترش دامنه و تنوع یارانه ها بر میزان آن نیز افزوده شد . تداوم این روند در مدت زمانی نزدیک به سه دهه، نه تنها باعث کاهش سطح فقر در جامعه نشد که به اسراف چشمگیر و غیرقابل قبول سرمایه های ملی ، شکل گیری انواع بازار سیاه و قوام گرفتن شبکه بزرگ قاچاق سوخت به کشورهای همسایه انجامید . در طول آن سالها ، اقشار غنی جامعه به واسطه پرمصرف بودن عملا سهم بسیار بیشتری از یارانه تخصیصی دولت به سوخت و دیگر حاملهای انرژی را در اختیار می گرفتند . پرداخت یارانه غیر مستقیم به نان و بنزین و برق و ... علاوه بر پیامدهای سوء آن بر الگوهای مصرف به تشدید واردات کالا نیز منجر می شد که خود آفت بزرگی برای تولید و اشتغال در کشور بود. در واقع تقاضای فزاینده ناشی از رشد جمعیت و عدم سرمایه گذاری جدی در تولید مواد و کالاهای یارانه ای ، باعث می شدتا واردات به عنوان ساده ترین راه حل پاسخگویی به نیازها مورد توجه قرار گیرد . تغییر فضای حاکم بر مدیریت کشور در سالهای نیمه دوم دهه هشتاد در کنار ابلاغ سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی از سوی رهبر معظم انقلاب ، بستر را برای آغاز تحولات بزرگ در اقتصاد کشور فراهم کرد و دولت دهم نیز علیرغم فشارها و ناملایمات و نگرانی های به جا و دلسوزانه ، ریسک این جراحی بزرگ و پرمخاطره و البته درست و ضروری را به جان خرید. با آغاز طرح هدفمندی یارانه ها ، دولت سهم هر خانوار ایرانی از درآمد های کشور را مستقیما در اختیار سرپرست خانوار می گذارد تا آن را براساس نیازها و مصارف واقعی اش خرج و یا پس انداز کند. یارانه هدفمند به اقشار کم درآمد جامعه در روستاها ، شهرهای کوچک و مناطق محروم شهرهای بزرگ که سهم بسیار اندکی در مصرف آب و برق و گاز و بنزین کل کشور دارند این امکان را می دهد تا مبلغ دریافتی یارانه نقدی را صرف تامین نیازهای اساسی تر و هزینه ادامه تحصیل و تامین آینده فرزندانشان نمایند . آغاز این طرح در کنار کلید خوردن طرح های بزرگ دیگری چون مسکن مهر و مسکن روستایی ، فرصتی تاریخی برای کاهش فاصله طبقاتی و فقرزدایی واقعی در کشور فراهم می آورد.بدیهی است که همچون هر تغییر و تحول دیگری در حوزه اقتصاد ، اجرای طرح هدفمند سازی یارانه ها نیز بدون آسیب و اشتباه نبوده است . شاید بتوان مهمترین اشکالات این طرح را در تخصیص بالسویه یارانه نقدی به همه مردم بدون درنظرگرفتن میزان ثروت خانوار و نیز عدم توجه دقیق و کافی به موضوع تخصیص یارانه تولیدکنندگان عنوان کرد. اما می توان به بهانه بروز چنین مشکلاتی اجرای این طرح را تا آینده ای نامعلوم به تاخیر انداخت ؟ آیا می توانستیم اقتصاد کشور را در دور باطل وابستگی ابدی به درآمد نفتی نگاه داریم و آسیب های بیشمار ناشی از اقتصاد سوبسیدی اعم از رانت ها و بازار سیاه ها و قاچاق و اسراف عظیم و هدر رفتن منابع برگشت ناپذیر کشور را همچنان تحمل کنیم ؟ روند صعودی واردات بنزین که در سال پیش از اجرای هدفمندی یارانه ها به 40 درصد کل مصرف کشور رسید چه زمانی متوقف می شد و اسراف وحشتناک در دیگر حاملهای انرژی تا چه زمان پذیرفتنی بود؟فارغ از موافق یا مخالف بودن با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها، چگونگی اجرای این طرح حتی به شهادت مخالفان سیاسی دولت با آسیب های غیرقابل جبران و غیرقابل تحمل همراه نبوده است . علیرغم افزایش میزان تورم ، بروز تورم 40 درصدی که برخی صاحبنظران اقتصاد کشور نگران آن بودند اتفاق نیافتاد و واقعی شدن قیمت سوخت به ایجاد شرایط بحرانی در سیستم حمل و نقل عمومی و شبکه توزیع کالا در کشور منجر نشد . علیرغم وجود مشکلات بزرگ در زیرساختهای الکترونیکی و لجستیکی در کشور بانکها به خوبی در مدیریت طرح هدفمندی یارانه ها موفق بودند و بیش از 60 میلیون شهروند ایرانی در طول یکسال گذشته یارانه نقدی خود را با کمترین تاخیر دریافت کرده اند. اینک برای نخستین بار در طول تاریخ ، شهروند ایرانی به صورت عملی و واقعی در سهمش از درآمد کشور شریک شده و شرایطی بوجود آمده که یارانه برق و بنزین و گاز طبقات پردرآمد و پر مصرف کشور از جیب اکثریت متوسط و محروم و پرداخت نشود .هدفمندی یارانه ها را به حق می توان آغاز یک انقلاب بزرگ در اقتصاد کشور قلمداد کرد ، هرچند به سرانجام رسیدن این انقلاب نیازمند افزایش تعهد دولت به حمایت از تولیدکنندگان ، توزیع درست و منطقی یارانه نقدی براساس نیاز ، بهبود وضعیت سامانه های حمل و نقل عمومی همچون مترو ، حمایت موثرتر از نظام سلامت و آموزش و پرورش و شفاف شدن سیستم درآمدها و هزینه های عمومی کشور است. امید بانکی