[1]18/08/1389
يك كارشناس اقتصادي ضمن اشاره به مشكلات فعلي بنگاههاي توليدي، گفت: با شكلگيري خوشههاي صنعتي، تخصص گرايي در بنگاههاي موجود افزايش يافته و ضمن افزايش كيفيت و ورود به بازارهاي جهاني، امكان افزايش اشتغال نيز بوجود خواهد آمد. كاهش هزينههاي توليد در كنار افزايش كيفيت همواره براي تمام صنايع به منظور افزايش قدرت رقابت پذيري مهم بوده و اين امر با اجراي قانون هدفمند كردن يارانه ضرورت بيشتري مييابد و به نظر ميرسد كه خوشههاي صنعتي به عنوان يك مدل توسعه جهاني ميتواند يك راهكار براي رسيدن به اين مهم باشد البته ابعاد آن براي تمام صنعتگران شناخته شده نيست. به همين منظور علي قاسمي كارشناس خوشههاي صنعتي درگفت وگويي با فارس به تشريح اين مسئله پرداخت .
وي در مورد ارزيابي خويش از همكاري بنگاهها به صورت خوشههاي صنعتي و تاثيري آن بر صنعت و توليد گفت: مهمترين مسئله در همكاريهاي بين بنگاهي و خوشههاي صنعتي به صورت صرفهجوييهاي ناشي از مقياس توليد است كه ميتواند شامل كل زنجيره تامين و زنجيره ارزش باشد. از سوي ديگر هزينه تامين مواد اوليه خاص، براي توليدكنندگان كاهش پيدا ميكند. قوانيني كه در خوشههاي صنعتي هستند به عنوان عرضه مقياس ذكر ميشوند، اين صرفه مقياس در زنجيره ارزش و زنجيره مقياس مطرح ميشود.
وي در پاسخ به اين كه خوشههاي صنعتي چگونه هزينه توليد را كاهش ميدهد؟ گفت:به عنوان مثال توليدكنندگان عايقهاي رطوبتي در يكي از بنگاههاي اقتصادي براي تامين قير، مازوت و يا انرژي اگر بنگاهها به طور جداگانه بخواهند مواد اوليه را تهيه كنند بايد هزينه سربار جداگانه بپردازند ولي اگر يك بنگاه مسئول پرداخت هزينه حمل و نقل شود علاوه بر اينكه هزينه حمل و نقل، بين بنگاهها تقسيم ميشود، يك فرد در تامين مادهاي خاص متخصص ميشود. با توجه به اينكه در هدفمندي يارانهها قيمت حاملهاي انرژي آزادسازي ميشود اگر رفتارهاي بين بنگاهي قوي باشد ميتوان اثر آفزايش قيمت حاملهاي انرژي را تعديل كرده و كاهش داد. به نظر من اگر به جاي حمايت تك بنگاهي به سمت حمايت از مجموعههاي صنعتي و به تبع آن خوشههاي صنعتي برويم اثر قيمت حاملهاي انرژي كمتر خواهد شد.
وي همچنين در مورد تاثير خوشههاي صنعتي علاوه بر كاهش هزينه حمل و نقل، در موارد ديگر افزود:
در حوزه توليد نيز خوشههاي صنعتي موثر است،فعاليت بنگاهها به صورت خوشههاي صنعتي باعث استفاده مشترك از ماشينالات، تجهيزات و آزمايشگاهها، طراحي و منابع انساني ميشود.به عنوان مثال اگر يك واحد از 70 درصد ظرفيت كارگاه يا آزمايشگاه استفاده ميكند، ساير واحدها نيز ميتوانند از ظرفيت خالي كارگاه استفاده كنند تا هزينههاي جانبي كاهش يابد. درخوشه سفال و سراميك لالجين همدان، برخي از بنگاهها بسيار بزرگ هستند و توانمندي بالايي داشته و آزمايشگاه اختصاصي دارند ولي چون ظرفيت توليد زياد نيست از تمام فضاي آزمايشگاه استفاده نميشود ولي اگر همكاري بين بنگاهي باشد ديگر نياز به صرف هزينه براي تاسيس آزمايشگاه جديد و مصرف انرژي نيست. خريد مواد اوليه توسط خوشه صنعتي و به صورت يكجا باعث ميشود بنگاهها از تحقيقات خريد عمده نيز برخوردار شوند و در حوزه توليد با همكاري بين بنگاهي باعث ميشود ديگر نياز به تاسيس واحد جديد نباشد و اصطلاحا توليد بدون كارخانه و اشتغال بدون ايجاد كارگاه صورت ميگيرد و اين شعار خوشههاي صنعتي است.
قاسمي در موردوضعيت خوشههاي صنعتي در ايران و تعداد آن در كشور اظهار داشت:مفهوم خوشههاي صنعتي خيلي جاي كار دارد ولي هم اكنون 52 خوشه صنعتي در كشور شناسايي شده و فعال هستند به طور متوسط در هر استان 2 خوشه وجود دارد. به عنوان مثال، صنعت كفش تهران، صنايع ريلي همدان، سفال لالجين همدان به صورت خوشههاي صنعتي فعاليت ميكنند. وي در مورد فعاليت 50 خوشه صنعتي در كشور
.متولي تشكيل اين خوشههاگفت:متولي اصلي سازمان توسعه صنعتي ملل متحد (يونيدو) قرارداهايي را با سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي منعقد كرد و قرار شد روشها يونيدو براي پيادهسازي خوشههاي صنعتي در ايران اجرا شود و اين روش طي دو سه سال بومي شد. بنياد توسعه خوشههاي كسب و كار به صورت غير دولتي و غير انتفاعي تاسيس و سعي كرد از طريق دورههاي آموزشي و مشاوره مفهوم خوشههاي صنعتي را در كل كشور ترويج كند. وي همچنين درپاسخ به اين كه خوشههاي صنعتي در دنيا به چه صورتي است؟گفت:ايتاليا به عنوان مهد توسعه خوشههاي صنعتي است و اين روش تجربه موفقي در چين و هند داشته و خوشههاي صنعتي مبنايي شده به عنوان مدل توسعه در دنيا.در دنيا روي رقابتپذيري خوشههاي فعال پايان نامههايي نوشته شده است و همايشهاي سالانهاي نيز برگزار ميشود از سال 2002 روند خوشههاي صنعتي و هم پيوندي بين آنها رونق گرفته و به دنبال ايجاد رشته بين بنگاهي هستند.
چند بنگاه كوچك در هند بودند كه توانايي لازم براي توليد پارچه را نداشتند پس از آشنايي با مفهوم خوشههاي صنعتي و فعاليت به صورت خوشه اكنون صادرات بسيار بالايي را دارند به گونهاي كه اين بنگاهها فرودگاه خصوصي احداث كردهاند. در ايتاليا كفشهاي اسكيت به صورت خوشه فعاليت ميكنند و بيش از 50 درصد كفشها اسكيت دنيا فقط توسط يك خوشه صنعتي در ايتاليا تامين ميشود. فيلمهاي باليوود و هاليوود به صورت خوشه تهيه ميشود. خوشه IT هند، اتومبيل ديترويت آميركا، فرش كاشان مصادقهايي از خوشه هستند.
وي در ادامه افزود:مهمترين نكته صرفههاي مقياس است و اين از بنياديترين مفاهيم در خوشههاي صنعتي است.با خوشههاي صنعتي تمركز گرايي اتفاق ميافتد كه اين مسئله در كنار تخصصگرايي باعث مي شود از منحنيهاي ياديگري استفاده شود و به دنبال آن هزينههاي كمتري براي يادگيري پرداخت مي شود و كاهش هزينهها موجب تقويت رقابتپذيري، افزايش بازارهاي هدف و سودآوري و در نهايت توسعه پايدار ميشود.
وي درمورد تاثيري خوشهسازي در كيفيت محصولات توليدي نيزمي گويد:مطمئنا تاثير دارد.به گونهاي كه فعاليت بنگاهها به صورت خوشههاي صنعتي در حوزه بستهبندي نيز باعث ميشود تا اين بستهبندي به صورت تخصصي صورت گيرد و هزينهها كاهش پيدا كند. اگر مجموعه بخواهد در بازارهاي جهاني فعاليت كند و رقابتپذير باشد كيفيت مهم است. در تمامي خوشهها از انواع روشهاي افزايش كيفيت از ابتدايي مانند ايگزود تا (HQM) به مقتضاي فعاليت خوشهها اجرا ميشود. در حوزه فروش نيز همكاري بنگاهها صرفههاي اقتصادي زيادي را به دنبال دارد،اگر هر واحد به صورت جداگانه بخواهد محصولاتش را عرضه كند بايد براي حمل و نقل يك هزينه زيادي بپردازد و سپس براي بازاريابي هزينههايي را متحمل شود ولي اگر تمام بنگاهها يك بازاريابي را انجام دهند و حتي بازارهاي جهاني جديد را پوشش بدهند و از يك نام تجاري استفاده كنند هزينهها بسيار كاهش پيدا ميكند. قاسمي در مورداين كه آيا ميتوان از خوشههاي صنعتي به عنوان يك مدل بومي در توسعه استفاده كرد؟ معتقد است، اگر بخواهيد يك مدل موفق توسعه منطقهاي يا توسعه صنعتي روستايي داشته باشيد و اجرا كنيد مدل خوشههاي صنعتي به عنوان يك مدل موفق بومي ميتواند در توسعه بنگاهها استفاده شود. هدف از توسعه خوشهها افزايش رقابتپذيري بنگاه است نه همه بنگاهها، بنگاههاي كوچك و متوسط و تبديل آنها به بنگاه بزرگ و توانمند كه متشكل از بنگاههاي كوچك است، چند بنگاه در كنار هم تحت عنوان يك نام تجاري فعاليت مي كنند.
وي همچنين درپاسخ به اين كه با توجه به موضوعات مطرح شده به نظر ميرسد كه بحث فرهنگ ساي هم مطرح است الان صنعتگران و تشكلها چه ميزان با مسئله خوشههاي صنعتي آشنا هستند؟
گفت:مغفول ماندن خوشههاي صنعتي از سطح دانشگاه و پايان نامههاي محدودي كه در اين زمينه انجام گرفته مشخص است. در فرهنگ با توجه به اينكه بايد يك بودجه متناسب در نظر گرفته شود هيچ نهادي حاضر نشده است متولي نهادينه شدن خوشهها شود. هرچند سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي خود را متولي اين امر ميدانند و وزارت كار، بازرگاني و سازمان توسعه تجارت گفتهاند حمايت مي كنند ولي همه در مقام حرف باقي مانده است. بنگاه توسعه خوشه كسب و كار يك بنگاه غير دولتي است و هيچ دستگاهي از اين بنگاه كه حامي خوشههاي صنعتي است، حمايت نكرده است. اين مفهوم جديد در حوزه فرهنگ سازي مشكلات زيادي دارد. وي درباره اين كه در حالي كه بنگاه توسعه خوشه كسب و كار تولي اين امر را به عهده گرفته و به صنعتگران آموزش ميدهد به نظر ميرسد كه اين مدل براي بسياري از صنعتگران و بنگاهها، ناشناخته مانده و خيليها با اين روش آگاه نيستند. ميتوانيد يك تعريف از خوشههاي صنعتي ارائه دهيد؟
اظهار داشت: مجموعه بنگاههايي كه در يك منطقه جغرافيايي جمع شدهاند، توليدات مشترك يا مكمل دارند و فرصتها و تهديدات مشترك دارند را خوشه صنعتي ميگويند در ضمن بنگاهها ميتوانند از امكانات هم ديگر، از روابط و نام تجاري يكديگر استفاده كنند و منافع زيادي در بر دارد . وي همچنين در مورد دسته بندي
خوشهها باتوجه به گستردگي فراواني آن ها نيز گفت:چند دستهبندي وجود دارد. يك سري خوشهها توسعه يافته، برخي در حال توسعه و بعضيها هم كمتر توسعه يافته هستند و مفهوم خوشه برايشان مفهوم پيدا نميكند. خوشه ايجاد نميشود، خوشه چيزي است كه وجود دارد و فقط بايد شكل بگيرد و بايد آن مجموعه را رقابت پذير كرد. وي درمورد اين كه خوشههاي موجود در ايران بيشتر از چه دستهاي هستند؟
گفت:برخي از خوشهها مانند طلا وضعيت خوبي دارند و دولت فقط بايد در برخي حيطهها دخالت كند مانند حيطه طراحي كه بايد تقويت شود اما برخي خوشهها دولت بايد حمايت كنند. در صنعت كفش تهران 3 تا 4 هزار توليد كننده فعاليت ميكنند ولي هيچ مكانيزم مشخصي كه آنها را منسجم كرده توان رقابتيشان را افزايش بدهد وجود ندارد. در حاليكه ما در حوزه كفش چرمي توان رقابتي با كل دنيا را داريم. اين كارشناس اقتصادي درپايان در باره دستهبندي اين خوشهها بر چه اساسي است،گفت:دستهبندي ميتواند بر اساس نوع فناوري به تكنولوژي بالا و تكنولوژي متوسط و پايين و يا فناوري مبتني بر منابع اوليه تقسيم شود. خوشههاي ايران چون تازه مطرح شده است فناوري متوسط و پائين هستند . متوسط مثل خوشه قطعات ريلي سمنان و خوشه گچ، فناوري مبتني بر منابع است. يك دستهبندي بر اساس درآمد ميتواند باشد و يا بر اساس سطح توسه يافتگي كه چه كسي حمايت ميكند و چند سال از تشكيل آن ميگذرد. برخي از خوشهها آنقدر گسترش پيدا كردهاند كه به چند خوشه تبديل شدهاند.