10/05/88
صنعت گردشگري سومين صنعت بزرگ و پول‌ساز جهان- پس از نفت و اتومبيل سازي- است. بنا به پيش‌بيني كارشناسان سازمان جهاني گردشگري (شاخه‌اي تخصصي از سازمان ملل متحد)، در آينده‌اي نه چندان دور، گردشگري به صنعت دوم جهان به لحاظ گردش مالي و صنعت نخست جهان به لحاظ اشتغال‌زايي تبديل خواهد شد. اين واقعيت در كنار جاذبه‌هاي گردشگري چشمگير استان خوزستان سبب شده است تا سازمان منطقه آزاد اروند به موضوع گردشگري به عنوان گرايش اصلي در اهداف كلان خود توجه نمايد.
بر اين اساس، مهندس جواد معصومي، مديرعامل سازمان منطقه آزاد اروند، با تيزهوشي، بخش قابل توجهي از مساحت مستعد منطقه را به صنعت گردشگري اختصاص داده و سعي كرده است تا زنجيره‌اي از فعاليت‌هاي تجاري-صنعتي را به صنعت رو به گسترش گردشگري پيوند زند. نكته قابل توجه در اين باره دغدغه‌هاي مديريتي مسئولان كشور در ايجاد سريع اشتغال‌ و افزايش درآمدهاي پايدار براي مردم دو شهر آبادان و خرمشهر و در اولويت‌ بعدي، مردم ديگر شهرهاي استان خوزستان است كه با وقوع جنگ تحميلي، خسارت‌هاي فراوان ديده‌اند. آن‌ها بخش مهمي از زير ساخت‌هاي خود را از دست داده‌اند و اين مسئله سبب از دست رفتن بسياري از فرصت‌هاي شغلي پايدار و در نتيجه ايجاد مانع در مسير توسعه منطقه شده است. در طول دوران پس از جنگ، فعاليت‌هاي فراواني در امر بازسازي اين مناطق صورت گرفت، اما فاصله امكانات با توقعات موجود همچنان گسترده باقي مانده است. حال به نظر مي‌رسد صنعت گردشگري بتواند در پيوند با تجارت و توليد، در زماني كوتاه، چهره منطقه را به كلي دگرگون سازد و شكاف موجود را به مقدار بسياري ترميم كند.
در اين باره، علاوه بر مدير عامل سازمان منطقه آزاد اروند كه اولويت توسعه گردشگري سازمان را در جزيره مينو و به محوريت رودخانه اروند كوچك با مشخصه ايجاد سرمايه گذاري‌هاي بزرگ و استاندارد جهاني و ارائه خدمات گردشگري، به ويژه به ساكنان كشورهاي همجوار، در قالب طرح گردشگري سلامت تعريف مي‌كند، معاون عمراني استاندار خوزستان گردشگري را از بسترهاي مهم توسعه اشتغال در خوزستان مي‌داند. عباس طباطبايي در سالن اجتماعات فرمانداري انديمشك گفته است كه با توسعه گردشگري و كشاورزي در استان گام‌هاي موثري در ايجاد اشتغال پايدار در منطقه برداشته است. او به تجربه موفق تورهاي راهيان نور در اين حوزه اشاره مي‌كند: «خوزستان از نظر تعداد ورود مسافر، به ويژه مهمانان نوروزي و نيز كاروان‌هاي راهيان نور در كشور، جايگاه مهمي دارد و سالانه پذيراي نزديك به چهارميليون نفر است كه اين خود ظرفيت قابل توجهي براي رونق گردشگري در خوزستان است.»
اما بي‌ترديد هيچ‌كس به اندازه رئيس سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي و گردشگري استان خوزستان از ظرفيت‌هاي گردشگري اين استان و ارتباط آن با منطقه آزاد اروند در مسير توسعه و پيشرفت با خبر نيست. محمدي با ابزار رضايت از شكل‌گيري منطقه آزاد اروند، آن را موجب اثربخشي مثبت در اقتصاد استان مي‌داند. او دلايل خود را چنين برمي‌شمرد: جذب هر چه بيشتر مسافران داخلي، به دليل امكان خريد بهتر با استفاده از معافيت‌هاي گمركي و سازماندهي جاذبه‌هاي طبيعي منطقه، تسريع در جذب سرمايه‌گذاران خارجي براي سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي مستعد گردشگري در كل استان خوزستان، امكان استفاده از پيمانكاران معتبر خارجي به لحاظ ورود و خروج آسان‌تر اتباع بيگانه و اقلام گوناگون مورد نياز سرمايه‌گذاران جهت ساخت و ساز، معافيت‌هاي گسترده‌مالياتي و تخفيف قوانين دست و پاگير سرزمين اصلي و البته امكان ايجاد مجتمع‌هاي مدرن و بزرگ گردشگري. وي با تاكيد بيشتر در اين باره مي‌گويد: «منطقه آزاد ظرفيت آن را دارد كه، با جذب هر چه بيشتر سرمايه‌هاي خارجي، آن را براي استفاده در سطح استان سازماندهي كند.»
رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خوزستان ظرفيت‌هاي گردشگري خوزستان را بسيار خوب توصيف مي‌كند و خوزستان را يكي از استان‌هاي بسيار مستعد براي توسعه گردشگري مي‌داند. وي در توضيح ادعاي خود بخشي از جاذبه‌هاي خاص و مطرح جهاني استان را برمي‌شمرد؛ از جمله تاريخ 3900 ساله شهرنشيني در شوش و شناسايي 17 لايه تمدن در اين محل، سازه طبقاتي چغاز نبيل، پل 1700 ساله دزفول كه همچنان در امر سرويس‌دهي به مردم و خودروها فعال است، مجموعه آبي در شوشتر، آثار تاريخي 80 سد، اختلاف دما در ارتفاعات و مناطق پست در طول سال و تالاب شادگان.
با وجود اين، محمدي زيرساخت‌هاي گردشگري استان را چندان قابل قبول ارزيابي نمي‌كند: «در حال حاضر، 3222 تخت فعال در استان وجود دارد كه 1200 عدد از آن‌ها، ظرف يك سال گذشته، به بخش خدمات گردشگري استان افزوده شده‌اند. تعداد 3222 تخت داير در مقابل 4 ميليون مسافر از استان‌هاي ديگر تناسب خوبي را نشان نمي‌دهد.» به گفته صادق محمدي، در طول جنگ، صددرصد مراكز اقامتي استان يا تخريب شدند يا تغيير كاربري دادند. از جمله 17 هتل كه بنا بر شرايط خاص آن زمان يا به بيمارستان تبديل شدند كه در حال حاضر نيز همچنان در قالب مراكز درماني در حال فعاليت‌اند- و يا در اختيار نهادهاي گوناگون قرار گرفتند. او در اين باره به بزرگ‌ترين هتل اهواز اشاره مي‌كند كه همچنان به صورت يك مركز درماني در حال فعاليت است و ادامه مي‌دهد:«در حال حاضر مسافران نوروزي را در مدارس يا كمپ‌ها اسكان مي‌دهيم. براي جبران كمبود مراكز اقامتي مناسب، به متقاضيان ايجاد واحدهاي اقامتي زمين رايگان، 70 درصد تسهيلات بانكي و بسياري خدمات ديگر ارائه مي‌دهيم تا كمبودهاي استان در اين زمينه هر چه سريع‌تر برطرف شود.»
محمدي درباره بازارهاي هدف صنعت گردشگري استان و برنامه‌هاي موجود براي استفاده از اين ظرفيت مي‌گويد: «در درجه اول هموطنان ما هستند كه همه ساله به تعداد قابل توجهي از سراسر كشور به خوزستان سفر مي‌كنند. اما بخش ديگر بازرگانان عراقي و شهروندان شيخ‌نشين‌هاي جنوب خليج‌فارس هستند كه مي‌توانند نقش مهمي در توسعه گردشگري استان ايفا كنند، با اين شرط كه زير ساخت‌هاي لازم از جمله محل‌هاي اسكان، خدمات بهداشتي و سرويس‌هاي غذايي و تفريحي استاندارد و سطح بالا در منطقه ايجاد شده باشد.» او سپس به طرح گردشگري سلامت اشاره مي‌كند كه از محورهاي اصلي گردشگري منطقه آزاد است و پيوند نزديكي با بازارهاي هدف گردشگري استان دارد. جزيره مينو براي اين منظور در نظر گرفته شده است.
جزيره زيباي مينو از جمله مكان‌هايي است كه از زمان رژيم گذشته براي توسعه گردشگري در فصل‌هاي خاص مورد توجه قرار گرفته است. وضعيت طبيعي اين جزيره موقعيتي را پديدآورده است كه مي‌تواند، در صورت برنامه‌ريزي مناسب و سرمايه‌گذاري كافي در گردشگري سلامت، درآمد سرشاري را نصيب منطقه و مردم استان نمايد. اما گردشگري سلامت چيست؟
گردشگري سلامت (Health Tourism) نوعي از مسافرت است كه، علاوه بر تفريح و آسايش، درمان و مراقبت‌هاي پزشكي را نيز به همراه دارد. اين صنعت به هر علت در حال تبديل شدن به صنعتي جهاني است. زمينه‌هاي فعاليت در حوزه گردشگري سلامت در دنيا شامل آب گرم درماني (Health Spas)، برنامه‌هاي مديريت وزن (programs weight Management) جراحي آرايشي و پلاستيك (and plastic surgery cosmetic)، جراحي جايگزيني مفاصل (زانو) (replacementknee)، جراحي باي پس شريان قلب (coronary bypass surgery) پيوند اعضا (organ Iransplant)، چشم‌پزشكي (عمل ليزيك) (Lasik surgery)، دندان‌پزشكي و كاشت دندان (pental Implantation)، توان‌بخشي (Rehabiliton and Recuperation) و... است.
طبق آمارهاي رسمي، صنعت گردشگري سلامت در سال 2008 بيش از 6 ميليارد دلار درآمد داشته كه پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2010 اين ميزان به رقمي بالغ بر 100 ميليارد دلار برسد.
علاقه‌ و تمايل بيماران به حضور در كشورهاي ارزان قيمت باعث شده است كه آمارهاي بين‌المللي درآمد بيش از 35 كشور جهان از طريق گردشگري سلامت را بالغ بر يك ميليون دلار نشان دهد.
كشورهايي همچون تايلند، سنگاپور و هند، به دليل برخورداري از امكانات پزشكي مطلوب و هزينه‌ درماني كم، بالاترين ميزان پذيرش گردشگران بيمار را به خود اختصاص داده‌اند.
استان خوزستان و منطقه آزاد اروند، علاوه بر گردشگري سلامت، از ظرفيت ويژه و بالفعل ديگري نيز براي توسعه گردشگري داخلي و البته خارجي برخوردار است و آن وجود منطقه جنگي و به ويژه منطقه مرزي شلمچه است كه هر سال ميليون‌ها نفر از شهروندان ايراني و خارجي را براي بازديد به سوي خود جذب مي‌كند. مهم‌ترين بخش اين سفرها، كه در ابعاد انبوه و بزرگ اجرا مي‌شود، در قالب تورهاي موسوم به راهيان نور برنامه‌ريزي و به سوي جاذبه‌هاي حفظ شده درمناطق دفاع مقدس به حركت درمي‌آيند.
در كنار اين گونه جاذبه‌ها و فرصت‌ها بايد به ظرفيت‌هاي گردشگري آبي، كه هم‌اكنون در قالب تورهاي كوتاه مدت يك روزه از مبدا خرمشهر تادهانه خليج‌فارس برگزار مي‌شود و استفاده از رودخانه‌ها و سدها براي قايقراني و برپايي ورزش‌هاي آبي قايقراني و شنا نام برد.
همچنين گردشگري فرهنگي، گردشگري صنعتي و طبيعت‌گردي از ديگر ظرفيت‌هاي مهم گردشگري خوزستان محسوب مي‌شود كه هم‌اكنون نيز در قالب فعاليت‌هاي محدود مقطعي انجام مي‌شود. در حالي كه با ايجاد زير ساخت‌هاي لازم، از جمله بهبود راه‌ها، تقويت شبكه حمل و نقل، افزايش اماكن اقامتي و ارائه سرويس‌هاي استاندارد صنعتي، مي‌تواند مزيت‌هاي بسيار بالايي را نصيب منطقه و استان كند؛ اين همان كاري است كه سازمان منطقه آزاد اروند با سرعت‌ هر چه بيشتر در حال انجام آن است.