(1882 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است) (309 بار خوانده شده است)
30/01/88 شايد امروزه باور اين موضوع كه فرهنگها و خردهفرهنگهاي جديدي توسط اينترنت، ماهواره و تكنولوژي نوين وارد تعاملات جهاني شده، سخت نباشد. تعاريف جديد از دوستي، اخلاق و رفتار، هنر، دين، ملت، تعلق خاطر، ارتباطات و در مجموع آنچه در قالب فرهنگ و تعاملات بشري گنجانده ميشود، ديگر لزوما از سوي روشنفكران و انديشمندان، آن هم توسط روزنامه و كتاب طراحي و ارائه نميشود، بلكه بيش از آن، توسط تايپ و كليك آن هم عموما به وسيله كاربران جوان اينترنت نشر و بسط داده ميشوند. حال اين نشر فرهنگي ميتواند در قالب چت و گفتوگو باشد يا در قالب مقاله، عكس و فيلم تخصصي و حتي شخصي، اما مهم اين است كه تعاملات جهاني وارد فاز جديدي از روشها شده كه مديريت آن را خود طرفين رابطه و در كل مردم جهان در اختيار دارند، از همين رو ميتوان اين نوع شكلگيري فرهنگ و روابط اجتماعي را هم فرصت دانست و هم تهديد؛ فرصتي براي ارتباط مستقيم با مردم، از فرهنگها و جوامع مختلف و تهديدي براي فرهنگهاي غني اما سنتي و فرهنگهايي كه در تعاملات اينترنتي قدرت و ظرفيت كافي براي جلب كاربران و به ويژه جوانان در دنيا را ندارند. به گزارش ايسنا، بر اساس آمار اعلام شده از سوي مركز آمار جهاني اينترنت (INTERNATIONAL WORLD STATS)، ايران در ميان 20 كشور داراي بالاترين تعداد كاربران اينترنتي، رتبه هفدهم را به خود اختصاص داده است. اين مركز در آخرين گزارش خود، تعداد كاربران اينترنت در ايران را 23 ميليون نفر اعلام كرده كه اين تعداد بيش از 50 درصد كل كاربران اينترنتي منطقه خاورميانه را شامل ميشود. پذيرش اين مطالب كه از سوي محمد سليماني ـ وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات ـ اعلام شده و اذعان به اين كه اكثر جمعيت كاربران اينترنت در كشور را جوانان و نوجوانان تشكيل ميدهند، بيش از هر چيز ضرورت تحليل و مديريت محتوايي و كيفي كاربري اينترنت در كشور را مورد تاكيد قرار ميدهد . اگر در حوزه تعداد كاربران و ضريب نفوذ اينترنت در كشور آمار رسمي و غيررسمي متناقضي ارائه ميشود، متاسفانه درباره كيفيت كاربري اينترنت يا به زبان ساده، نحوه استفاده كاربران از اينترنت در كشور هيچ آمار رسمي و قابل اتكايي وجود ندارد. اخباري كه در اين زمينه هر از چند گاهي منتشر ميشوند، حاكي از آن است كه اغلب كاربران اينترنت در كشور وقت خود را براي چت كردن، بازديد از سايتهاي سرگرمي و يا دريافت و ارسال ايميل (پست الكترونيكي) صرف ميكنند. اخباري كه به نظر ميرسد، شواهد موجود جامعه مويد صحت آنها باشد. اگر چه پرداختن به مقوله بازتعريف جهاني فرهنگي و سهم فرهنگي كشور در آن و نيز كميت و كيفيت كاربري اينترنت، اهميت ويژهاي دارد، اما هدف اين گزارش به نوعي مورد توجه قراردادن تشكيل جوامع اينترنتي با آداب، قوانين و چارچوبهاي مختلف است كه اغلب امكانات لازم براي طرح و ارائه افكار و عقايد آزادانه كاربران خود را فراهم ميكنند. حتي اگر اين نظرات مغاير و در تضاد با اعتقادات و ارزشهاي پذيرفته شده در جامعه واقعي باشند. در اين جوامع كه قالبي كلي ولي با روش و جزييات متفاوت را ارائه ميكنند، اصل كلي دعوت افراد براي دوستي يا دعوت دوستان سابق براي ايجاد ارتباط مستمر و آسان از طريق تنها چند كليك است. ORKUT،YAHOO360،FACEBOOKو CLOOB چند نمونه از اين دست جوامع هستند كه به نظر ميرسد در ميان كاربران ايراني طرفداران و اعضاي فراواني دارند. اگر از ديدگاه عدهاي كه همواره با ابعاد مختلف فناوريها و تكنولوژيهاي جديد نظير اينترنت كه از نظر آنها ابزار ترويج فساد و ناهنجاري است، بگذريم و بپذيريم كه اعمال فيلترينگ و محدوديت در دسترسي به سايتها و مجامع اينترنتي، راهكار موثر و بادوامي براي ايجاد مصونيت از تهديدهاي ارتباطات اينترنتي نيست، نگاهي دقيقتر به ابعاد اجتماعي و فرهنگي پديده زندگي مجازي، دلايل ريشهاي گرايش كاربران به خصوص جوانان و نوجوانان به عضويت در جوامع اينترنتي و به نوعي اعلام موجوديت در دنياي مجازي را نمايان ميكند. اعضاي جوامع اينترنتي نظير 360 YAHOO با امكاناتي كه در فضاي مجازي خود در اختيار دارند، ميتوانند مطالب و ديدگاههاي خود را در موضوعهاي گوناگون در قالب وبلاگ، BLAST (نقطه نظر)، علاقمنديها، لينكهاي اخباري و اطلاعرساني بروزرساني شده (فيدها) و به اشتراك گذاشتن تصاوير، به ديگر اعضا و بازديدكنندگان از صفحه اينترنتي خود، ارائه كنند. بازديدكنندگان از اين صفحات نيز ميتوانند نظرات خود را در پاسخ به مطالب وب سايت دوستان خود ارسال كنند كه معمولا براي تمامي بازديدكنندگان به نمايش درميآيد. جذابيت امكانات و ميزان بازديدها از مطالب اين جامعه اينترنتي به حدي است كه عده قابل توجهي از كاربران كه باز عموما از ميان جوانان هستند، سلام و احوالپرسي، تبريك تولد و ازدواج و حتي تسليت و تعزيت خود با دوستانشان را از اين طريق به انجام مي رسانند و اين تعامل مجازي جاي گفتگوي تلفني و حضوري را براي اين افراد براحتي اشغال كرده كه به نوبه خود جالب و در خور توجه است. اين نوع تعاملات و تبادل افكار و عقايد بين دوستان و آشنايي كاربران مختلف با ديدگاههاي متفاوت، به نوعي يكي از جنبههاي مثبت اينترنت و بهرهبرداري از آن است. اما در اين ميان نكات ويژهاي وجود دارد كه توجه و بررسي دقيق و علمي آن ضروري است. از آن رو كه بيتوجهي به آن ميتواند باعث بروز ناهنجاري فرهنگي در دنياي مجازي و پس از آن لطمه فرهنگي در دنياي واقعي شود، هر روزه تعداد زيادي از كاربران و اعضاي جوامع اينترنتي با اسم و هويت متفاوت و حتي مغاير با هويت اصلي و واقعي خود، بخشي از اوقات فراغت خود را صرف تبادل اطلاعات و ارتباطات در اين جوامع ميكنند، در حالي كه تقريبا هيچ مديريت جامعي از سوي نهادهاي فرهنگي كشور در جهت غنيسازي اوقات فراغت در دنياي مجازي و فرهنگسازي مناسب براي استفاده از اينترنت و جوامع مجازي صورت نگرفته است و جوانان و نوجوانان كاربر، گاهي از فضاي آزادانه اينترنت براي ابزار عقايد و يا ترويج فرهنگهايي استفاده ميكنند كه امكان ارائه آن در دنياي واقعي وجود ندارد. با يك جستوجوي ساده ميتوان هزاران صفحه اينترنتي از جامعه مجازي 360 YAHOO يافت كه در ابعاد مختلف انحرافات جنسي، فرهنگي و اجتماعي ارائه و ترويج شده است. «شاهين» ـ دانشجوي سال پنجم پزشكي عمومي ـ كه از اعضاي فعال 360 YAHOO است، در گفتوگو با ايسنا، امكان پيدا كردن دوستان قديمي توسط سرويسهاي جستوجوي جوامع اينترنتي نظير ORKUT و 360 YAHOO را جالب و مفيد ميداند، اما درباره برخي صفحات انحرافي در اين جوامع ميگويد: اولين بار شايد ديدن چنين صفحاتي غيرقابل باور باشد، اما صفحههايي كه در آن به طور مثال افراد منحرف جنسي با تبليغ و ترويج نوع خاصي از رابطه جنسي، حتي با ارائه شماره تماس به دنبال يافتن شريك يا شركاي جنسي خود هستند، به وفور يافت ميشود. وي ادامه ميدهد كه عرفانها، مذاهب، اعتقادات سياسي و اجتماعي ديگري نيز در اين جوامع اينترنتي وجود دارند كه با وجود تضاد و مغايرت اساسي با اصول ملي، ديني و فرهنگي جامعه و حتي گاهي حقوق انساني، به راحتي در دسترس نوجوانان و جوانان قرار ميگيرند. معاون فرهنگي ـ اجتماعي سازمان ملي جوانان كه تقريبا اولين و مهمترين نهاد متولي امور مختلف جوانان در كشور است، اطلاعي درباره 360 YAHOO ندارد،ميگويد: اگر وارد مصداقها در حوزه ارتباطات مجازي شويم، قطعا موارد زيادي وجود دارد كه ما از آنها اطلاعي نداريم، اما مدعي هستيم كه سازمان ملي جوانان كليت اتفاقي كه در فضاي مجازي ميافتد را ميشناسد. دكتر عليرضا عصارنيا اعلام ميكند كه طراحي حوزه مشاركتهاي اجتماعي جوانان در سازمان ملي جوانان كاملا مجازي خواهد بود. وي به تاثير مقطعي و جامع نبودن اعمال فيلترينگ سايتهاي انحرافي به عنوان يكي از ابزار كنترل و مديريت فضاي مجازي اشاره ميكند و مهمترين و موثرترين راهكار را واكسينه كردن جوانان در برابر انحرافات فضاي مجازي ميداند. وي ميگويد: بايد سطح فكري و آرزوهاي جوانان را ارتقا دهيم تا در برابر افكار و اميال كوچك، خود را نبازند و اين كار را با تقويت نهاد خانواده و هويت فردي و اجتماعي جوانان امكانپذير است. اما چرا بسياري از كاربران جوان اينترنت در كشور، هويت خود را در جوامع اينترنتي تغيير ميدهند؟ آيا دليل اين جعل هويتي، مخفي ماندن هويت واقعي است يا سرخوردگي و گريز از هويت واقعي؟ دكتر مليحه شياني ـ جامعهشناس و استاد دانشگاه ـ در پاسخ به اين سوال ميگويد: هويت هر فرد در جامعه متاثر از عناصر مختلف ملي، مذهبي، خانوادگي و ويژگيهاي فردي و غيره است. متاسفانه احساس ميشود كه در جامعه، عوارض و پيامدهايي از بحران هويت و شكل نگرفتن يا تناقض ابعاد هويتي قابل رويت است. عضو گروه برنامهريزي اجتماعي دانشگاه تهران ادامه داد جوان امروزي كه به تماشاي ماهواره مينشيند و در حالي كه از اينترنت استفاده ميكند كه شايد آموزش كافي و فرهنگ لازم براي استفاده از آن را ندارد، دچار يك سردرگمي هويتي و شخصيتي ميشود كه ما شدت آن را در ارتباطات مجازي ميبينيم. وي با بيان اين كه جوان سعي ميكند، خلاءهاي اجتماعي يا روابط اجتماعياش را با قرار گرفتن در فضاي مجازي پر كند، ميگويد: جوانان به دنبال برخي آرمانها، ايدهآلها و الگوپذيرهايي هستند كه چون ممكن است از نظر جامعه پذيرفته نشود، هويت خود را مخفي ميكنند، بنابراين در فضاي مجازي، جوانان به دنبال كساني هستند كه با آنها اشتراك فكري داشته باشند. عضو گروه پژوهش رفاه اجتماعي دانشگاه علوم بهزستي ميافزايد: عضويت در جوامع اينترنتي در واقع تريبوني در اختيار جوانان قرار ميدهد تا اطلاعات و افكار مشترك بين همفكران ردوبدل شود. حتي اين همفكري ميتواند در جهت تشكيل گروهها و باندهايي باشد كه مورد پذيرش جامعه نيست. دكتر شياني با انتقاد از نبود توجه كافي مسوولان حوزه جوانان به وضعيت كاربري اينترنت و آنچه در جوامع اينترنتي ميگذرد، بر لزوم ارائه آموزشهاي لازم براي استفاده صحيح از اينترنت و ارتباطات مجازي تاكيد و اظهار ميكند: چه بخواهيم و چه نخواهيم، فناوريهايي مانند ماهواره و اينترنت وارد جامعه ما شده، در حالي كه فرهنگ استفاده از آنها همگام با آنها وارد نشده است، لذا براي نهادينه شدن اين فرهنگ توجه به آن سوي نهادهاي رسمي فرهنگي، دانشگاهها و مراكز آموزشي و رسانهها كاملا مورد نياز است. وي درباره عوارض وابستگي به دنياي مجازي ميگويد: دور شدن از هويت واقعي افراد،و سست شدن روابط اجتماعي در جامعه مدني از عوارض نامطلوب اين وابستگي است. اما اگر اين ارتباطات به عنوان يك تاكتيك و شيوه نوآور براي ارتباط گرفتن باشد، مفيد خواهد بود. وي ميافزايد: در كنار آموزش و فرهنگسازي براي استفاده صحيح از ارتباطات اينترنتي، بايد اقدامات لازم براي ايجاد بستر و زمينه ابراز عقايد و ارتباطات آزادانهتر افراد جامعه واقعي صورت گيرد. دكتر شياني در پايان تاكيد ميكند كه تعامل و همكاري سازمانها و نهادهاي فرهنگساز با افراد مخاطب و وجود بستر لازم براي ابراز عقايد و افكار ميتواند، فرهنگ استفاده از تكنولوژيهاي جديد، مانند اينترنت را نهادينه كند. توجه به ابعاد مختلف تعاملات اينترنتي جوانان، در حالي به عنوان يك خلاء در جامعه احساس ميشود كه به گفته وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، در پايان برنامه چهارم توسعه كشور يعني پايان امسال، ضريب نفوذ اينترنت در جامعه 30 درصد خواهد بود. بديهي است، اگر سازمانها و نهادهاي مسوول و متولي امور جوانان كشور و در راس آنها سازمان ملي جوانان، برنامهريزي جامع و مفيدي براي مديريت فرهنگسازي در حوزه فضاي مجازي نداشته باشند، سردرگمي و تعارضات هويتي كاربران جوامع اينترنتي، زياد طول نخواهد كشيد و فرهنگهاي برنامهريزي شده دنياي مجازي، اين كشمكش هويتي را به سود خود به پايان خواهند برد . در پايان اين سوال از برخي مسوولان باقي ميماند كه آيا هنوز در واقعي بودن دنياي مجازي ترديد داريد؟
