87/08/27
سعيد اويس
طبيعت، هر آنچه را كه بدن براي استمرار حيات خود به آن نياز دارد، در خود جاي داده است و قطعا بهترين راه تامين احتياجات بدن، رجوع آدمي به طبيعت است. اما آمارهاي رسمي در كشورهاي خاورميانه، به خصوص در كشور خودمان، از بي‌توجهي مردم به اين مهم حكايت مي‌كند. براساس تحقيقات بسياري از مردم ايران از سوء تغذيه‌ پنهان يا آشكار رنج مي‌برند. علت اصلي اين سوء تغذيه نوع رژيم غذايي افراد است، چرا كه مشغله زياد، افراد را از رسيدگي به سلامت خود بازمي‌دارد. تقريبا بيشتر افراد آنگونه كه بايد به تغذيه خود اهميت نمي‌دهند و هر آنچه كه مصرف مي‌كنند، ارزش تغذيه بالايي ندارد. متاسفانه امروزه غذاهاي فرآوري شده، فست فودها سريع و بدون محتواي غذايي به آساني در دسترس افراد قرار مي‌گيرند.
بي توجهي به تغذيه مي‌تواند عوارض جبران ناپذيري براي جامعه به بار آورد و ارتقاي سطح سواد تغذيه جامعه، امروزه به عنوان يكي از محوري‌ترين برنامه‌هاي سلامت مورد توجه همگان است. خوشبختانه اين مساله در سند چشم‌انداز 20 ساله جمهوري اسلامي ايران مورد توجه قرار گرفته و قانونگذار درماده 84 قانون توسعه چهارم، دولت را موظف به تشكيل شوراي عالي سلامت و امنيت غذايي، به منظور نهادينه كردن مديريت، سياستگذاري، ارزشيابي و هماهنگي در امنيت غذا و تغذيه كشور، تامين سبد مطلوب غذايي و كاهش بيماري‌هاي ناشي از سوء تغذيه كرده است.
همه مي‌دانيم كمبود ريز مغذي‌ها موجب افزايش سوء تغذيه، افزايش مرگ ومير و ابتلا به بيمار‌ها به علت ضعف سيستم ايمني بدن، ناتواني جسمي، كاهش بهره‌هوشي، كاهش قدرت يادگيري و افت تحصيلي، تغييرات رفتاري به صورت بي‌حوصلگي، بي‌تفاوتي و انزواطلبي مي‌شود. بر اين اساس روند توسعه كشور به خطر افتاده و تاجايي پيش مي‌رويم كه به عنوان مثال با شيوع 20 درصدي كم خوني فقرآهن در كشور، سالانه حدود 575 ميليون دلار ضرر مي‌كنيم. يكي از روش‌هاي مقابله با سوء تغذيه كه در تمام دنيا به خصوص كشورهاي صنعتي مورد توجه قرار گرفته است، استفاده از مكمل‌هاي غذايي است. مشاهدات علمي مختلف نشان‌داده است مكمل‌هاي رژيمي اثرات بسيار سودمندي روي سلامت فرد دارند. به عنوان مثال محققان معتقدند درهفته‌هاي اول بارداري مصرف مكمل اسيد فوليك مي‌تواند اثرات مثبتي در تامين سلامت جنين داشته باشد. بنابراين به منظور جلوگيري از نقص لوله عصبي جنين، روزانه مصرف 400 ميكروگرم اسيد فوليك براي همه زنان و دختران جوان در سنين باروري توصيه شده است. مصرف مكمل‌هاي غذايي، تضميني براي تامين كامل مواد مغذي مورد نياز بدن است. به عنوان مثال پزشكان مصرف مكمل‌هاي غذايي را براي سالمندان توصيه مي‌كنند. يكي از علل اين امر خستگي‌هاي مزمن ناشي از كمبود آهن است. همچنين به علت كمبود ويتامين D بين افراد مسن، مصرف مكمل ويتامين D نيز توصيه مي‌شود. مصرف مكمل‌هاي رژيمي به علل مختلف از جمله كاهش وزن تا كنترل درد، مي‌تواند مفيد باشد. همچنين در سطح جهان پزشكان در كنار داروهاي ژنريك براي درمان برخي بيماري‌ها، از مكمل‌هاي غذايي براي كاهش ميزان مصرف داروهاي ژنريك مربوطه و عوارض ناشي از آن استفاده مي‌كنند.
اما آنچه از اهميت وافري برخوردار است، آن است كه به هيچ عنوان نمي‌توان بدون مشاوره با پزشك و متخصص مربوطه نسبت به تهيه و مصرف اين قبيل فرآورده‌ها اقدام كرد. درست است كه راز سلامتي و نشاط در تغذيه كامل نهفته است و تامين كافي ويتامين‌ها وريز مغذي‌ها و مواد معدني، كليد تندرستي و شادابي بشر است، ليكن بايد به اين نكته توجه داشت كه اين تشخيص پزشك است كه تعيين مي‌كند بدن فرد به كدام مكمل غذايي و به چه مقدار و با چه درصدي نياز دارد. از سوي ديگر نحوه تهيه و تامين اين مكمل‌ها است كه حتما بايد از طريق مجاري مجاز، تاييد شده و تحت نظارت صورت گيرد. متاسفانه چندي است شاهد بروز پديده قاچاق مكمل‌ها در كشور هستيم و اين موضوع سبب بي‌اعتمادي گسترده‌يي در ميان پزشكان و همچنين عموم مردم شده است.
بر اين اساس يكي از راهكارهايي كه مي‌توان براي رفع اين مشكل ارائه داد، آشنا كردن افراد جامعه با فرهنگ استفاده صحيح از مكمل‌هاي غذايي سالم است. مردم به واسطه اهميتي كه براي سلامتي، تندرستي و شادابي خويش قائل هستند،نبايد به سوي فرآورده‌هايي كه به صورت قاچاق و بدون نظارت وزارت بهداشت وارد كشور مي‌شود، بروند و هنگام تهيه اين محصولات بايد به برچسب فارسي آنها كه دربردارنده نام شركت توليد كننده و وارد كننده و شماره مجوز وزارت بهداشت است، دقت كنند تا ابهام‌هاي موجود كاملا از بين برود و افراد با اطمينان از اينكه يك مكمل به تاييد وزارت بهداشت رسيده است، بتوانند بدون هرگونه نگراني، آن را با نظر پزشك مصرف كنند.
در حقيقت مكمل ياري، يعني جبران كمبود يك ماده مغذي كه بدن به آن نياز دارد و غذاهاي موجود به هر دليلي نمي توانند آن را تامين كنند. از زمان‌هاي بسيار قديم اين روش در طب سنتي وجود داشته است و اينك به صورت مدرن و براساس اطلاعات و تحقيقات علمي صورت مي‌گيرد ولي شرط موفقيت آن در تامين سلامت جامعه در اين نكته است كه فرهنگ كاربري آن نيز به صورت صحيح و علمي در كشور پايه‌ريزي شود البته در اين ارتباط شاهد تلاش‌هاي بي‌وقفه وزارت بهداشت بوده‌ايم كه منجر به دستاوردهاي بزرگي در كشورشده است، ليكن راه رسيدن به توسعه سلامت در كشور همچنان طولاني است و اين موضوع مستلزم تلاش بيشتر، سرمايه‌گذاري هدفمند و سياستگذاري دقيق براي افزايش سطح آگاهي عمومي جامعه از مولفه‌هاي موثر بر سلامت به خصوص در حوزه سواد تغذيه‌اي است.