[1]منبت کاري ؛ بیان احساس آزاد
86/4/3
منبت کاري، هنري است که از مواد اوليه ارزان، آثاري گرانبها توليد ميشود. به گزارش ايسنا، منبت کاري هنري است که هر نمونه خوبي از آن بيانگر احساس و انديشهي پديدآورش است. يکي از ظرايف صنايع دستي ايران که چونان ديگر انواع اين صنعت پر پيشينه، تلفيق بليغي از هنر و حوصله محسوب ميشود و دست اندرکاران آن از مواد اوليه ارزان محصولاتي گرانبها با ارزشهاي مصرفي و هنري فوقالعاده بالا به وجود ميآورند، منبت کاري است که از گذشته هاي دور در ايران رواج داشته و علي رغم کم دوام بودن چوب در برابر عوامل جوي، درب کاخها، صندوقچههاي روي مقابر، منابر مساجد و ... که از روزگاران قديم به جا مانده است، دليل خوبي بر گستردگي اين هنر و رونق و رواجش در ادوار مختلف در کشورمان است. منبت کاري، هنري است مشتمل بر حکاکي و کنده کاري بر روي چوب براساس نقشهاي دقيق؛ اين تعريف اصولي منبت کاري است که در مرحله نخست هيچ خاطرهاي را زنده نميکند، در حالي که چوبهاي منبت کاري شده، هر کدام نمونه خوبي از احساس و انديشه پديد آورندگان آن است. بنا به اسناد و مدارک، منبت کاري در ايران متکي به سابقهاي بيش از 150 سال است و حتي عدهاي از محققان به صراحت اظهار نموده اند که قبل از دوره ساسانيان نيز منبت کاري در ايران رواج داشته و دکتر عيسي بهنام درکتاب «صنايع دستي ايران» آغاز منبت کاري را در کشورمان از ابتداي شروع تاريخ مي داند، ولي به خاطر عدم مقاومت چوب در برابر رطوبت و عوامل جدي آثاري از دوره هاي پيش از اسلام به دست نيامده است. قديميترين اثر منبت موجود که تاريخ نيمهي اول قرن سوم هجري قمري را دارد، يک لنگه در چوبي متعلق به مسجد جامع عتيق شيراز است که در دوره عمروبن ليث صفاري ساخته شده و داراي زير سازي از چوب تبريزي است. نمونه بعدي يک سر در منبت کاري شده از چوب کاج است که مربوط به قرن چهارم هجري است و روي آن با ظرافت کامل، خطوطي کوفي کنده کاري شده است. بعد از ظهور اسلام هنر منبت کاري براي تزئين رحل قرآن، درب و پنجره و منابر مساجد و اماکن متبرکه به کار گرفته شد که نمونههاي متعددي از آن هم اکنون زينت بخش موزهها و ساير مراکز هنري ايران و کشورهاي جهان است. در حال حاضر مهمترين مراکز منبت کاري، شهرهاي آباده و گلپايگان است، ضمن آنکه در شهرهاي رشت و اروميه و تهران نيز تا حدودي رواج دارد. همچنين لازم به توضيح است که در شهر گلپايگان نوع خاصي از منبت کاري که به «منبت برجسته» مشهور است، توسط استاد محمود نيکنامي انجام گيرد. مواد اوليه مورد استفاده منبت کاران شامل برخي از انواع چوب نظير گردو، گلابي، فوفل ونارنج و مواد اوليه مانند لاک الکل، سريشم سرد، روغن بزرک و لاکهاي سلولزي است و ابزار کار را نيز انواع اره، سوهان، چکش، رنده، پرگار، گونيا و مفار تشکيل ميدهد ضمن آن که فرآوردههاي توليدي هم شامل انواع قاب عکس،قاب آئينه، جعبه قاشق و چنگال،انواع ظروف، جعبههاي قرآن و ... است.