پنجشنبه 4 خرداد 1391 - 2:21

سفال و سراميك از ابتدا تا کنون (7)

(746 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است)
(1084 بار خوانده شده است)

سفال و سراميك از ابتدا تا کنون (7)
86/2/17
بخصوص اين تحول در دوره كوتاه مدت سلجوقي با الهام از شيوه هنري قبل از اسلام و حفظ ويژگيهاي مشخص در گسترش هنرهاي گوناگون مانند معماري نقاشي، فلزكاري و سفالسازي كاملا چشمگير است.سفالگران دوره سلجوقي و ايلخاني توانستند باتكنيك برتر درمراحل گوناگون سفالسازي مانند تهيه خمير، لعاب، تزئين و پخت، اين صنعت و هنر سنتي رابحد اعلاي ترقي برسانند. همانطوريكه در بررسي سفالينه زرين فام دوره اوليه اشاره شده منشاء و مراكز اوليه اين نوع سفالينه نيز بدرستي معلوم نيست.گروهي از متخصصان معتقدند كه پس از تاسيس سلسله فاطمي در مصر و انتخاب قاهره به پايتختي در سال 359 هجري اين شهر يكي از مراكز هنرهاي اسلامي گرديد و در هنر سفالگري نيز سفالگران فاطمي بنحوه ساخت ظروف زرين فام آشنائي داشتند. همچنين اين شيوه بهنگام سلسله طولوني در مصر نيز ادامه داشته است.
بنظر گروهي ديگر، در اواخر قرن ششم هجري، سفالگران مصري كه آشنا بساخت سفالينه زرين فام بودند بعلل سياسي اين كشور راترك كرده و بكشورهايي چون سوريه ، تركيه، و ايران مهاجرت نمود و اين نوع تكنيك را در كشورهاي ياد شده رواج دادند. اما بررسي و كاوشهائي كه در سالهاي اخير در محوطه هاي وشهرهاي مهم اسلامي انجام شده قبول نظريه بالا را دچار ترديد ساخته است. چه كشف كوره هاي متعدد سفالگري و انواع سفالينه زرين فام ثابت مي كند كه سفالگران مخصوصا عهد خوارزمشاهيان آن را بحد كمال رسانيده اند.
در ايران از مراكز مهمي كه ساخت ظروف زرين فام در آنها متداول بوده شهرهاي ساوه، كاشان، ري، تخت سليمان، سلطان آباد و جرجان را مي توان نامبرده.نقوش و تزئين گوناگون هر يك از مراكز نامبرده موجب پيدايش سبك بخصوصي نيز گرديد. سفالينه زرين فام ري ري تا قبل از ويراني آن بدست مغولان از مهترين شهرهاي اسلامي بوده و هنرهاي مختلف اسلامي در اين شهر رواج و ترقي فراوان داشته است.
همانطوريكه مختصرا در شرح سفالينه زرين فام اوليه گفته شد دو نوع از بهترين سفالينه هاي قرون وسطي يعني زرين فام و مينائي، به شهر معروف اسلامي، ري متعلق است. همچنين بسياري از محققان اولين ظرف تاريخدار طلائي سال 575 هجري را متعلق به ري مي دانند. ويژگيهائي كه در تزئين سفالينه زرين فام ري بكار رفته باعث شده كه سبك ري را مشخص از ساير مراكز بدانند. بطور كلي در طرح ظروف زرين فام ري از بكار بردن نقوش زياد اجتناب شده و گاهي ديده مي شود كه زمينه زيادي از ظروف را بدون نقش و طرح خالي گذاشته اند و در بعضي موارد نقش انسان رابانقوش هندسي و طوماري از ساير نقوش جدا كرده اند. پوپ ظروف زرين فام ري را به دو گروه تقسيم كرده شامل سبك و شيوه مينياتور و تاريخي است.
در سبك تاريخي سفال زرين فام ري، عموما طرحهاي اصلي ظروف به انسان و حيوان تعلق دارد. سفالگران ري اين نقوش را بزرگ و در سطح داخلي ظروف ترسيم كرده اند. نقوش اغلب سفيد رنگ و در زمينه طلائي مي باشد. نقوش اصلي بصورت طرح، ونقش سر، صورت و دست ، با جزئيات بيشتري ترسيم شده است طرحهاي زمينه را عموما گلهاي اسليمي و طوماري تشكيل ميدهد. لباسها اغلب ساده و با نقطه چين آرايش شده و خارج ظروف با لعاب قليائي ابي تيزه پوشش گرديده است. در گروه دوم يعني سبك مينياتور نقوش انسان و حيوان ريز و كوچك داده شده و برروي زمينه سفيد تصوير شده است. موضوعاتي كه در اين سبك بكار گرفته شده عموما الهام از زندگي درباريان و اشراف مانند تاجگذاري شاهان، سواران، بازداران، بزم و شكارگاه است كه غالبا در حاشيه ظروف نشان داده شده است. سفالينه زرين فام كاشان : كاشان داراي سبكي خاص در ساخت ظروف زرين فام است. نقوش عموما متراكم و تصاوير انسان، با صورت گرد مغولي، چشمان بادامي در رنگهائي چون قهوه اي تيره و روشن ساخته شده است. داخل ظروف عموما با نقش استخر درخت سرو، ماهي و آسمان مسبك نشان داده شده و خارج ظروف با شاخ و برگ درختان در دواير متعدد و نقوش شبيه قلب، ارايش يافته است. بسياري از ظروف كاشان داراي نوشته هاي كوفي و شكسته تعليق است كه در لبه ظروف و گاهي هم در وسط آن بچشم مي خورد نوشته ها عموما رباعي ضرب المثل از شاعران بزرگ چون فردوسي بابا افضل كاشاني، انوري، ظهير فاريابي و حافظ است.
شكل ظروف شامل كاسه، بشقاب، آبخوري، بطري كوزه و مجسمه هاي تزئيني است رنگهاي لعاب كاشان روشن ترو براق از ظروف ري بوده و رنگهاي قهوه اي تيره روشن و قرمز بيشتر بكار برده شده است.

[ بازگشت به ایران شناسی | صفحه اصلي بخش ها ]

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به روزنامه تفاهم می باشد. استفاده از مطالب سایت فقط با ذکر منبع مجاز است