|
|
|
امام, كودكان, نگاهى دوباره (6) (1151 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است) (666 بار خوانده شده است) 
86/2/8
ج ـ محبت
مهر و محبت, عشق و علاقه فـرد را اميـدوار, مصمـم و هـدفمنــــد مى سازد. دعوت كـودكان به رعايت موازيـن اخلاقى و آداب اجتماعى و امـور مذهبـى همراه با ابراز محبت در آنان شـوق و انگيزه ايجاد مـى كنـد و محرك موثـرى بـراى واداشتـن او به امـور مطلـوب است.
اگـر به جاى صادر كـردن دستـورهاى پى در پـى همـراه با تحقير و تـوبيخ, در كودكان خـود انگيزه پرستـش به وجـود آوريـم و نتيجه تعبـد و خداگرايـى را در قالبهاى شيريـن مثل شعر و داستان بيان كنيم, اگر خوبى فضايل را تبييـن نماييـم و از عاقبت رذايل سخـن بگـوييـم, اگر قبل از بيان عذاب و خشـم خـدا, لطف و مهربانـى و بخشنـدگـى پروردگار را به ياد كـودك آوريـم, مسلما هـدف, يعنـى انگيزه حاصل خـواهد شـد و او با ميل فراوان در سايه سار معنـويت خواهد نشست و از ميـوه هاى لذت بخـش ايمان بهره منـد خـواهـد شـد.
يكى از بستگان حضرت امام مى گـويد: ((حضرت امام عقيده داشتند كه خواب تكليف ندارد, و از ايـن رو بچه ها را كه خـواب بـودند, براى نماز بيدار نمى كردند, و از طرفـى تحمل نمى كردند كه ببينند كسـى بيـدار است و نمـازش را نمـى خـواند)).(27)
دـ تشويق
يكـى از مصـاديق مهرورزى تشـويق صحيح و بجـا مـى بـاشد.
تشـويق بجا وسيله اى اساسى براى ايجاد انگيزه و رغبت براى انجام كارهاى نيك و عادات پسنـديـده و تنبيه عاملـى براى جلـوگيرى از كارهاى زشت و عادتهاى نكوهيده است. وجـود هر دو در تربيت ضرورى است. در حقيقت ((تشـويق)) مانند واكسـن عمل مـى كند و ((تنبيه)) به منزله درمان است. يكى از راههاى محبت به كـودكان ايجاد شـوق در آنان براى انجام اعمال است. تشويق مانند نسيـم بهارى است كه شكوفه هاى استعداد را در وجـود كودك شكوفا مى سازد و اصل اساسى و مهم تربيت اسلامى را تشكيل مـى دهـد. چه بسا افرادى كه يك تشـويق بجا و شايسته تغييرى بـس شگفت در زندگى آنان پديد آورده و مسير زنـدگـى آنها را از شقـاوت به سـوى سعادت سوق داده است.
در بـاره چگـونگـى تشـويق آن را به دو صـورت بيـان كـرده انــد: تشـويق مادى و معنـوى. هـر كـدام از آن دو, به تناسب عمل كـودك اعتقادات دينى او را رشـد مـى دهـد. اصـولا تربيت دينـى فرزنـد در دوران قبل از دبستان, منـوط به ايجاد انـس نسبت به مسايل دينـى است, كه تشويق موثرتريـن راه ايجاد انس مى باشد. در زمينه عطوفت و مهرورزى به كـودكان احاديث بسيارى ذكر شده كه به برخـى اشاره مى كنيم:
امام صادق(ع) مـى فرمايد: ((ليرحـم الوالد لشده حبه لـولده(28); خـداوند به پـدر, به علت علاقه شـديدش به فرزند, لطف مـى كنـد)).
پيامبر گرانقدر اسلام(ص) مى فرمايد: ((نظر الـوالد الـى ولده حبا له عباده;(29) نگاه علاقه منـدانه پـدر به فـرزنـد, عبادت است)).
فرمايـش فوق نشانگر لطف و مرحمت خداوند به كسى است كه به گلهاى بهشتـى و نعمتهاى آسمانى محبت كند و به وسيله عطـوفت, كـودك را به سيـر راههاى معنـوى سـوق دهـد. يكـى از مـوارد تشـويق نگـاه مهرانگيز به فرزنـدان است. مـورد ديگر بـوسيدن كـودكان است. دل پـاك طفل آينه اى شفـاف است كه اظهار محبت پـدر و مـادر بخصــوص بـوسيـدن او آينه روح وى را جلا مـى دهـد.
نوازش والديـن به كـودك جرإت و جسارت مى بخشد و اعتماد به نفـس آنها را تقويت مى كند.
مفضل بن عمر گويد:
خـدمت امام مـوسـى كاظم ـ عليه السلام ـ رسيدم. ديدم فرزندش علـى بـن مـوسى را روى زانـويـش نشانده و او را مى بـوسيد د و بر شانه اش مى گذاشت و در بغل مى گرفت و مـى گفت: پدرم به فدايت! چه بـوى خوش و اخلاق پاك و چه فضل آشكارى دارى!(30) حضرت امام بچه ها را خيلى دوست داشتند. نوه هاى آقا همه شلوغ بـودند و امام به دختر خـود كه از شيطنت بچه گله مى كرد, مـى گفتند: ((مـن حاضرم كه تـو ثوابى را كه از تحمل شيطنت حسيـن مى برى, با ثـواب تمـام عبـادات خـود عوض كنـم)).(31) و در جـاى ديگـرى در بـاره كـودكـانـى كه به حسينيه جمـاران مـىآمـدنـد, فـرمود:
((مـن به حسينيه كه مـى روم, اگـر بچه باشـد, حـواسـم دنبـال او مى رود.
اينقدر مـن دوست دارم اين بچه ها را. بعضى وقتها كه صحبت مى كنم, مى بينـم كه بچه اى گريه مى كند يا دست تكان مى دهد و اشاره به مـن مى كنـد, حـواسـم پيـش او مـى رود)). (32) در خاطره اى كه يكـى از نوه هاى ايشان ذكر مـى كنند, تشـويق مادى و معنـوى هر دو به چشـم مـى خـورد. او مـى گـويـد: ((وقتـى بچه بـودم, يك بار امام مشغول خواندن نماز بودند و مـن هم رفتـم پشت سر ايشان ايستادم و همان كارهايـى را كه ايشان مـى كردند, تكرار كردم. امام چند جلد كتاب كودكان كه همان دور و بر بـود, برداشتند و به مـن دادند. بعدها هر وقت به اتاق ايشان مى رفتـم, يا امام قدم مى زدند و مـن ايشان را مى ديدم, اول از مـن سوال مى كردند: نمازت را خوانده اى يا نه؟ اگر نمازم را خـوانده بـودم, مـى گفتنـد: آفـريـن, و اگـر هنـوز نخوانده بـودم, مى گفتند: بخـوان, و نصيحتـم مى كردند و مى گفتند: نمازت را اول وقت بخوان.))(33)
هـ ـ تمرين و ايجاد عادت
حضرت امام عقيده داشتنـد پيـش از رسيدن سـن تكليف بايـد كارهاى خـوب و بـد و مسـايل شـرعى را به بچه ها گفت.
امام صادق(ع) در زمينه چگـونگى آموزش دينى در باره كـودكان قبل از دبستان مى فرمايند: ((وقتى كودك به سـن سه سالگى رسيد, از او بخـواهيد هفت بار ((لا اله الا الله)) بگـويد. سپـس او را به حال خود واگذاريد, تا به سـن سه سال و هفت ماه و بيست روز برسد. به او آموزش دهيد كه هفت بار ((محمد رسـول الله)) بگـويد و سپـس تا چهار سالگـى او را آزاد بگذاريد و آن هنگام از وى بخـواهيد هفت مـرتبه ((صلـى الله عليه و آله)) بگـويـد و تا پنج سالگـى درنگ كنيد. در ايـن سال اگر كـودك دست چپ و راست خـود را تشخيص داد, او را رو به قبله قرار دهيد و سجـده را به او بيامـوزيد. وقتـى هفت سال او تمام شد, به او بگوييد: دست و صورت خـود را بشويد و به تـدريج وضـو گرفتـن را به او بيامـوزيد. سپـس بگـوييـد نماز بخـوانـد. آنگاه كـودك را به حال خـود واگذاريـد, تا نه سال او تمام شـود. در ايـن هنگام وضو گرفتـن صحيح را به او بياموزيد و او را به نمـاز خـوانـدن واداريد.(34)))
به روشنـى از فـرمايـش گرانمايه اهل بيت(ع) و سيره حضـرت امام مشخص مـى شـود: دوران سيـادت, دوران تنبيه نيست و فقط بـايـد به تشويق ـ آن هـم به انـدازه و بجا ـ پـرداخته شـود. اما از دوره آموزش ـ مخصوصا بعد از سـن تكليف ـ اگر كودك زير بار آموزشها و اعمال دينـى نرفت, با او بايد به سان بيمار رفتار كرد و درد او را دوا نمـود كه يكــــى از راهها تنبيه است. البته نسخه تنبيه زمانـى پيچيـده مـى شـود كه داروهاى ديگر اثربخـش نباشـد و تنها تنبيه سودمند و موثر باشد.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
