بررسی گلیم ایران در سر زمین گلیم (2)
(496 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است)
(631 بار خوانده شده است)
[1]بررسی گلیم ایران در سر زمین گلیم (2)
86/1/30
از موى بز، شتر و اسب نيز در گليمبافى استفاده مىشود. اين مو، گاه همراه با پشم گوسفند دوباره ريسيده مىشود تا ريشههاى ظريفى به تار گليم بدهد. موى شتر دوکوهانهٔ آسياى مرکزى خودبخود ريزش مىکند. اين نوع مو را همراه با پشمى که از گردن و گلوى حيوان چيده مىشود، در گليم بافتهاى عشايرى افغانستان، بلوچستان و شرق ايران به وفور استفاده مىکنند. موى دم و يال اسب در منگولهها و ريشههاى تزئينى گليم بافتها، استفاده مىشود.
در بيشتر دشتهاى حاصلخيز آسياى مرکزى و آفريقاى شمالى پنبه خودبخود مىرويد. در عصر حاضر کشاورزان پنبه را براى تجارت کشت مىکنند. اختصاصات و امکانات پنبه از پشم بيشتر است. پنبه به وفور کشت مىشود و الياف آن بسيار مستحکم است. آنرا با قطر کم مىتابند تا براى بافتها ظريف مناسب باشد. قسمت اعظم تارهاى بافندگى از نخ پنبه فراهم مىشود. پنبه برخلاف پشم سفيد شفافيت اوليهاش را از دست نمىدهد. اما رنگ را بهخوبى پشم جذب نمىکند.
در دورهٔ صفوى در کارگاههاى صحنه و سنندج، گليم ابريشمى توليد مىشود؛ اما امروز جز در منطقهٔ قيصرى در آناتومي، از ابريشم در بافت گليم استفاده نمىشود. بافندههاى عشاير و صحرانشين علاقه زيادى به تزئين گليم بافتهايشان دارند که با زينتآلات کمياب و غيرعادى مانند الياف فلزى و مصنوعي، مُهره، صدف و سکه انجام مىگيرد.
رنگها
انواع رنگ و ترکيببندىهاى گوناگون آن از مهمترين عناصر زيبايى و کيفيت گليم بشمار مىرود و به گرايى طرحها نيز مىافزايد. جذابترين رنگها از عناصر طبيعى بدست مىآيد. در گليمبافى استفاده از رنگهاى هماهنگ اهميت بسزايى دارد و بافندههاى عشايرى و روستايى از استعداد فوقالعادهاى در ترکيب رنگها برخوردارند. گاه بافنده با سليقهٔ خود رنگى غيرعادى در گليم مىگنجاند و تضاد جالبى ايجاد مىکند و گاه برعکس تأثير نامطلوبى بر بيننده مىگذارد. رنگهايى که بافندههاى عشايرى و روستايى مىپسندند، تفاوت فاحشى با رنگهاى دلخواه غربى دارد. بافندههاى عشاير، از درخشندگى طبيعت اطرافشان الهام مىگيرند.
چگونگى همنشينى رنگها در ايجاد هماهنگى بين طرح و رنگ نقش مهمى دارد. رنگهاى طبيعى سازگارى بيشترى و هماهنگى بهترى باهم دارند. اما رنگهاى شيميايى که به سهولت بکار مىرود مشکلاتى نيز دارد. خالص نبودن رنگ طبيعى نخستين علت زيبايى و برترى آن بر رنگهاى شيميايى است. در قرمز طبيعي، آبى و زرد نهفته است؛ اما قرمز شيميايي، فقط ماده رنگى قرمز در بر دارد.
رنگ در تعيين قدمت گليم و منشأ آن نيز مىتواند سودمند واقع شود.
نواع گليم
شهرت بافندگان گليم در جهان اسلام، بيشتر براى توليد کفپوش، ديوار آويز و منسوجاتى است که در اتاقهاى خواب نشيمن، راحتى و زيبايى ايجاد کند. گروههاى زيادى نيز طى ساليان متمادى بر بافت انواع ديگرى از وسايل تزئينى مشغول بودهاند. جهيزيه دختران چادرنشين علاوه بر قالي، ساکها و خورجينهاى گليم بافتى که نقش اساسى در ذخيره و حملونقل مواد غذايى دارد، پوششهاى تزئينى که در مراسم عروسى روى اسب و شتر مىاندازند، نيز بود. توليدات مهمتر شامل منسوجات رسمىترى چون سفره و ... بود که بيشتر مورد توجه قرار داشت.
[ بازگشت به ایران شناسی [2] | صفحه اصلي بخش ها [3] ]
