[1]جستوجو، كليد حل معما در اينترنت(1)
86/1/29
مهدي رودكي
اشاره:
اينترنت شبكهاي بسيار گسترده است و حاوي مطالب زيادي در موضوعات گوناگون. اين رسانه جديد كه انقلابي در زمينه اطلاعات ايجاد كرده قرن نوين را به قرن اطلاعات بدل نموده است. اگر در گذشته يافتن مطالب مورد نيازمان احتياج به مسافرت و يا صرف وقت زيادي داشت و سخت بود، امروزه با نشستن در پشت كامپيوتر و اتصال به شبكه جهاني اينترنت آن اطلاعات و دانش در اختيار ما قرار ميگيرد. اما چگونه ميتوانيم در بين اين حجم اطلاعات در اين رسانه مطلب مورد نظر خود را بيابيم. جستوجو كليد حل اين معماست.
ابزارهاي جستوجو
همان طوركه فهرست مطالب و نمايهها ابزارهاي اصلي براي دسترسي به محتواي كتابها و مجلات به شمار ميروند، ابزارهاي كاوش نيز جستوجو و بازيابي منابع اطلاعاتي موجود در شبكه اينترنت را تسهيل مينمايند. هر كدام از ابزارهاي كاوش، محتوا، پوشش و واسط منحصر به فرد خود را دارند و براي استفاده از آنها و همچنين انجام جستوجوي موفق و مفيد در آنها بايد از مجموعهاي از اصول و قواعد جستوجو در اين ابزارها آگاه بود.
آشنايي با اين ابزارها براي جستوجوگران اطلاعات در اينترنت امري ضروري ميباشد و لازم است. ضمن شناسايي ابزارهاي كاوش اينترنت در حوزههاي مختلف، با روشهاي جستوجو در آنها آشنا شده و مناسبترين آنها را براي رفع نيازهاي اطلاعاتي خود انتخاب نمايند. ابزارهاي كاوش اينترنت در يك دستهبندي كلي در دو دسته موتورهاي جستوجو و راهنماهاي موضوعي تقسيمبندي ميشوند.
راهنماهاي موضوعي وب (Web Directory): راهنماهاي وب يكي از مهمترين ابزارهاي كاوش در اينترنت به شمار ميروند كه گزينشي بوده و منابع آنها بر اساس موضوع دستهبندي شدهاند. در اين ابزارها جستوجو را ميتوان در ساختار موضوعي و به صورت سلسله مراتبي انجام داد.
راهنماهاي وب بر خلاف موتورهاي جستوجوي كليد واژهاي، امكان دسترسي سريع و مناسب به اطلاعات معتبر و ارزشمند تحليل شده را منطبق با نيازهاي مخاطبان از طريق ساختار موضوعي نظاممند در اختيار قرار ميدهند. در واقع نتايج جستوجو از طريق راهنماهاي موضوعي در هم ريختگي كمتري دارد، زيرا منابع و وب سايتهايي كه پيدا ميشوند در اغلب موارد به وسيلة متخصصان موضوعي گزينش شدهاند، لذا كاربر كل شبكه وب را جستوجو نميكند، بلكه روي طبقه موضوعي انتخاب شده به جستوجو ميپردازد و از اين طريق از اتلاف وقت كاربر جلوگيري ميشود.
به عبارت ديگر، راهنماهاي وب مجموعهاي از منابع شبكه وب را در ساختار موضوعي كلي (فرضاً سلسله مراتبي يا درختي) دستهبندي كرده و آنها را در طبقه موضوعي كلي و هر طبقه را به موضوعات ريز و خاصتر تقسيم ميكنند. نقطه قوت اين ابزارها دقيق و مرتبط بودن نتيجه جستوجو با موضوع مورد نظر و اعتبار و كيفيت بالاي منابع بازريابي شده و نقطه ضعف آنها نيز پوشش محدود منابع وب، چند مرحلهاي بودن فرآيند جستوجو و همچنين پايين بودن سرعت روزآمدي منابع آنها ميباشد.
موتورهاي جستوجو (Search Engines): موتورهاي جست وجو ابزارهايي هستند كه براي كاوش انواع منابع اطلاعاتي موجود در شبكه اينترنت طراحي شدهاند. موتورهاي جستوجو با جمعآوري صفحات وب و ايجاد پايگاههاي اطلاعاتي فرآيند مرور و جستوجو را براي استفادهكنندگان تسهيل ميكنند. به كمك اين ابزارها و از طريق كليد واژه، عبارت و ساير قابليتها ميتوان به جستوجوي اطلاعات در اينترنت پرداخت.
هر كدام از موتورهاي جستوجو از برخي جنبهها با هم تفاوت دارند و نقاط قوت و ضعف و نيز گسترة اطلاعات خاص خود را دارا ميباشند كه بايد بر اساس نياز اطلاعاتي و نوع مدرك مورد جستوجو هر يك از اين ابزارها را براي جستوجوي منابع وب انتخاب كرد. در واقع موتورهاي جستوجو از نظر تنوع، محتوا و استراتژيهاي جستوجو، تهيه منابع و مجموعة ابزارهايي كه براي كمك به استفادهكنندگان ارائه ميدهند، تفاوتها و پيچيدگيهاي خاص خود را دارا هستند. از طرفي بوسيله هيچ يك از موتورهاي جستوجو نميتوان در تمام منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت جستوجوكرد.
با تايپ واژه يا عبارت مربوط به موضوع مورد نظر خود در هر كدام از اين ابزارها، همه صفحات و سايتهاي مرتبط با آن موضوع بازيابي ميشوند. از نقاط قوت اين ابزارها ميتوان به پوشش وسيع منابع وب و سرعت در روزآمدسازي منابع و از نقاط ضعف آن نيز ميتوان به بازيابي بعضي منابع كم ربط يا نامربوط با موضوع مورد نظر اشاره كرد.
تفاوت اصلی این دو گروه نیز در نحوه تشکیل پایگاه داده و جمعآوری اطلاعات آنهاست. در فهرستها، این کار به عهده انسان است اما در موتورهای جستوجوگر جمعآوری اطلاعات پایگاه داده را نرمافزارها انجام میدهند. دانستن تفاوت کار این دو گروه بسیار مهم است زیرا هر یک از آنها به گونهای متفاوت رفتار مینمایند. فهرست هرگز از وجود يك سایت اطلاع نمییابد مگر زمانیکه شخصی آن را به وی معرفی نماید.
بعد از معرفی است که ویراستار آن فهرست به سایت شما مراجعه نموده، در صورت رعایت قوانین فهرست و انتخاب گروه مناسب، آن سایت را به پایگاه داده فهرست اضافه مینماید. اما در موتورهای جستوجوگر وضع به گونهای دیگر است، موتور جستوجوگر میتواند از وجود آن سایت اطلاع یابد اگر راه ورود آن فراهم شده باشد. در واقع نرمافزار موتور جستوجوگر هر لحظه در حال وبگردی و به روزرسانی اطلاع قدیمی و همین طور افزودن اطلاعات جدید به پایگاه داده موتور جستوجوگر است.
بخشهاي مختلف يك موتور جستوجو
جستوجویی در یک موتور جستوجوگر انجام و نتایج جستوجو ارائه میشود، كاربران در واقع نتیجه كار بخشهای متفاوت موتور جستوجوگر را میبینند. موتور جستوجوگر قبلا پایگاه دادهاش را آماده كرده است و این گونه نیست كه درست در همان لحظه جستوجو، تمام وب را بگردد. هیچ موتور جستوجوگری توانایی انجام این كار را ندارند. همه آنها در زمان پاسخ گویی به جستوجوهای كاربران، تنها در پایگاه دادهای كه در اختیار دارند به جستوجو میپردازند و نه در وب! موتور جستوجوگر به كمك بخشهای متفاوت خود، اطلاعات مورد نیاز را قبلا جمعآوری، تجزیه و تحلیل میكند، آن را در پایگاه دادهاش ذخیره مینماید و به هنگام جستوجوی کاربر تنها در همین پایگاه داده میگردد.