[1]فرش دستباف ایران چگونه فرشی است ؟ (2)
86/1/22
اصل اول : فرش دستباف ایران کالایی کاربردی است- هدف از بیان این اصل آن است که فرش دستباف کالایی است که بر اثر نیاز پوششی بشر ( که هنوز هم وجود دارد ) پدید آمده و در گذر زمان شکلي زیبا و منقوش تبدیل يافته است. اگر از عمده ی خریداران فرش سئوال شود که فرش را برای چه منظوری می خرید قطعاً بیشترین جواب آن است که برای پوشش منزل. گیریم برای سالن و یا جلوی مبل و یا تخت خواب و غیره آنچه نیز از گذشته چه در قالب نمونه های زنده و چه در قالب اسناد تاریخی برای ما به یادگار مانده است، پیامی به جز این ندارد که فرش دستباف چه در بالاترین حد هنری و ساختاری خویش که هدیه شاهان به شاهان بوده و یا کف پوش عمارات حکومتی و یا در قالب خرسکهای کم منزلت روستایی نقشی جز پوشش و گرما بخشيدن به زندگی نداشته است.
به معنای روشن تر هر شكل دیگری از فرش ولو با تکنیک فرش يعني با نقشه و پود و گره و رنگ ( که از ابزار توليد اين كالاي فرهنگي است ) تولید شود نظیر اشکال حجمی و یا تابلوهایی که با هدف تزئین دیوارها و غیره تولید می شود، فرش نامیده نمی شود. تولید این گونه اشکال و یا اشیاء نه تنها بلامانع است بلكه دلیل و اراده اي برای ممنوعیت آنها وجود ندارد و هر کسی می تواند بنابر دریافت و منافع خود چنین آثاری را تولید کند و بعضاً مشترياني را نیز داشته باشد.
ولي نبايد از نظر دور داشت و تجربه سالهای اخیر نيز نشان داده است که بسیاری از تولید کنندگانی که به دنبال ابتکار و نوآوری در فرش به خلق آثاری نظیر کاسه و کوزه و فرشهای دو بعدی و سه بعدی رفته اند و یا نقوشی غیر متغارف و به ظاهر مدرن تولید کرده اند، متاسفانه جز به حسرت و ناکامی دست نیافته اند. كارشناسان همواره بر نامفید بودن این نوع آثار تاکید کرده اند، اما پيامدهاي اين مسأله بیشتر بر گردن مسئولان و رسانه های جمعی است که با عدم شناخت از ماهیت اصلی فرش ایران به تشویق و ترویج اين شيوه هاي غلط توليد این پرداختند و باعث شدند كه در بسیاری از شهر های کوچک ايران روستائيان ایران بسیاری تولیدات سنتی خود را رها کرده و به یاد گیری صورت بافی که در آموزشگاههای رسمی و غیر رسمی تعلیم داده می شد رو کردند و این سوای آن تابلو بافی لوکس و گرانبهایی بود که در تعداد رنگهای بالا و رجشمارهای بسیار ریز ( بعضاً در حد 100 گره ) در سالهای اخیر رایج شد و بهای آن را چشمانی با عینکهای ته استکانی ( آنانی که دلسوز انگشتان خون آلود و کمرهاي خم گشته بافندگان و یا کار کودکان در کارگاهها هستند توجه کنند ) و ابتلاء بيماري زودرس آب مرواريد و ديگر مسايل بينايي پرداختند، كه حاصل عدم واقع بيني نسبت به مكانيسم توليد فرش در ايران می باشد.
اصل دوم : فرش دستباف کالایی بادوام ( کالای سرمایه ای ) است.
نگاهی به فرشهای باقیمانده از گذشته در موزه ها و مجموعه های خصوصی و بعضاً عمارات و منازل حکومتی و یا مسکونی به خوبی نشانگر آن است که این فرشها به دلیل برخورداری از یک استحکام قدرتمند و پایدار برای مدتی طولانی حیات خود را حفظ کرده اند و این مسأله صرف نظر از آنکه نمودار آن است که اصولاً خریداران فرش علیرغم ادعاهای مسخره ای نظیر آنکه خریداران امروزی مایلند که فرش خود را با مد روز عوض کنند بندرت به فرش منزل خویش نظیر لباس ؟ نگاه میکنند.شاید بتوان گفت که فرش گاه ممکنست همراه با مبلمان ( که معولاً هر چند سال یک بار تغییر می کند ) عوض شود.صرف نظر از فرشهای بزرگ پارچه مجلسی و غیره خریداران فرش های دستباف معمولاً برای خرید فرش دقت و وسواس زیادی به کار میبرند و در این خرید علاوه بر زیبایی ظاهری فرش دوام و پایداری آن به عنوان یک سرمایه گذاری نقش مهمی دارد که تجربه نشان داده که چنانچه فرش مورد علاقه صاحب آن باشد معمولاً به مدتهای طولانی در خانواده می ماند و غالب این فرشها بعد از مدتی به ثروتی بالقوه تبدیل می شوند از اینروست که هیچ خریداری انتظار اینکه فرش او پس از مدتی اندک پرزهایش از بین برود و یا رنگ پس بدهد و در زمانی کوتاه کاربرد خود را از دست بدهد ندارد و متاسفانه این کیفیتی است که طی دهه های اخیر فرش ما بدان مبتلا گشته و تاثیر بدی بر خریداران فرش ایران در بازارهای خارج گذارده است.