نقش مؤثر صنايع دستي در توسعه صادرات و ارزآوري(1)
86/1/19
نسرين نيكنام
ايران به عنوان مهد فرهنگ و هنر در بسياري از عرصه‌هاي فرهنگي وهنري از توانمندي‌هاي قابل تحسيني برخوردار است كه صنايع دستي يكي ازاين قابليت‌ها است.صنايع دستي در ايران از قدمت و پيشينه تاريخي برخوردار است و تبلور ذوق و هنرايراني باعث شده كه اين صنعت همپاي علم و دانش روز، رشد خاص خود را بيش از پيش داشته باشد.توليدات صنايع دستي اگر چه با دخالت دست انسان سر و كار دارد اما در واقع محصول فكر هنرمندانه‌اي‌ است كه "تجربه تاريخي" اين صنعت را سينه به سينه به عنوان يك پشتوانه قوي به همراه دارد.
امروزه بهره‌گيري ازآموزش، استفاده ‌از طرح ، نقشه و مهندسي روز توليد محصولات صنايع‌دستي عرصه جديدي را فراروي اين صنعت قرار داده است.
اساس تمايل بشر به توليد صنايع دستي رويكرد اقتصادي و درعين حال هنري داشته و امروز نيز بيش از پيش در سايه نگاه هنري به توليدات صنايع دستي سرمايه‌گذاري براي تقويت رويكرد اقتصادي آن حايز اهميت است.
ابتكارعمل، خلاقيت و نوآوري هنرمندان ايراني با پشتوانه غني فرهنگي وهنري در عرصه توليد وحمايت جدي تردولت ازاين قشرراهكارمناسبي براي ارزآوري هر چه بيشتر محصولات صنايع دستي است.
اما با تمامي اين اوصاف، صنايع دستي ايران درحالي كه حدود دوميليون نفر شاغل مستقيم را دربرگرفته است و سه درصد از توليد ناخالص ملي را نيزبه خود اختصاص داده، سهم چنداني در بازار جهاني ندارد.
به گفته كارشناسان، صنايع دستي مي تواند نقش مؤثري در توسعه صادرات و ارزآوري داشته باشد، چنانكه برخي از آنان معتقدند، صنايع‌دستي علي‌رغم داشتن مزايايي چون دسترسي آسان و ارزان به مواد اوليه، عدم نياز به سرمايه‌گذاري زياد، ابزاركار ساده، مكمل بودن كار كشاورزي و تاثيرگذاري در صنعت گردشگري، به دليل نبود بازار فروش و عرضه محصولات توليدي و همچنين عدم حمايت مسئولان نمي‌تواند جوانان را به اين بخش جلب كند.
اين عده مي گويند: صنعتگران اين رشته با دغدغه فراوان تلاش مي‌كنند ميراث گذشتگان را به تصوير بكشند اما با بي‌اعتنايي برخي مسئولان و مردم مواجه مي‌شوند. در حالي كه مي‌توان بوسيله اين صنعت فرهنگ، هنر و تاريخ كشور را معرفي كرد زيرا ارزاني مواد اوليه، دسترسي آسان، بالا بودن ارزش افزوده، ارزبري اندك و درآمد مناسب از جمله مزايايي است كه مي‌تواند در ايجاد اشتغال و حل مشكل بيكاري كمك كند.
ميزان فروش محصولات صنايع دستي به عنوان عيدي و هديه نوروزي در روزهاي پاياني سال و آغاز سال نو انگيزه بدي براي تهيه يك گزارش، ازفروشندگان و خريداران اين محصولات نبود، چنانكه فروشگاه‌هاي صنايع دستي پايتخت نيز حرف‌هاي زيادي براي گفتن دارند هرچند همگي متفق‌القول مي‌گويند: اگر در طول سال، خريد دولتي از فروشگاه هاي صنايع دستي صورت نگيرد، تمامي اين فروشگاه ها با ورشكستگي مواجه مي شوند!
"مهرداد زندي" يكي از همين فروشندگان است كه مي‌گويد: استقبال مردم كشور از صنايع دستي ايران در سطح مطلوبي نيست و تنها رگ حيات اين صنعت هم اكنون به ورود توريست‌هاي خارجي وابسته شده است.
وي پرفروش ترين فصل كاري حرفه خود را در ايام نوروز و فصل تابستان مي‌داند و مي‌افزايد: اين زمان توريست بيشتري به كشورمان مي‌آيد كه از طرف سازمان ها و وزارتخانه هاي دولتي براي خريد صنايع دستي به فروشگاه ها معرفي مي شوند. در واقع خريد دولتي در اين ايام بيشترين درآمد را براي ما به همراه دارد.
"ولي الله شمس" قلمكار 55 ساله اصفهاني كه فروشنده صنايع‌دستي نيز هست، در اين‌باره مي‌گويد: صنايع دستي ايران در ركود و خمودگي به سر مي برد؛ چرا كه ورود توريست خارجي به كشور كم شده است.
وي مي‌افزايد: تا 30 سال پيش، صنايع دستي ايران در اوج بود چرا كه آن زمان توريست خارجي زيادي به كشورمان مي آمد و ناخودآگاه توجه مردم و حتي مسئولان داخلي نيز به اين صنعت جلب مي شد، اما در سال‌هاي اخير با كاهش توريست‌هاي خارجي ورودي، صنايع دستي هم كم كم به فراموشي سپرده شده است.
"فرزاد كفيلي" يكي از فروشندگان صنايع دستي خيابان ويلا در اين زمينه مي گويد: با وجودي كه از نظر تنوع رشته‌هاي صنايع دستي كه حدود ۱۵۰ نوع آن شناسايي شده رتبه نخست جهان را دارا هستيم، ولي از نظر ميزان فروش در رتبه بسيار پاييني قرارداريم.
وي با تأكيد براي صدور صنايع‌دستي ايران به جهان مي‌افزايد: برنامه‌ريزان هنرهاي سنتي، تنها جنبه ذوقي و هنري را درنظر مي‌گيرند و آن را به عنوان يك صنعت درآمدزا مورد توجه قرار نمي‌دهند.