[1]حرمت همسايه هم عرض با حرمت مادر (پایانی)
86/1/19
چنانکه در روايتى آمده است:
نبى اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: همسايگان به سه دسته تقسيم مىشوند: نخست، همسايهاى كه در سه محور بر گردن ما حق دارد؛ حق همسايگى، حق خويشاوندى و حق اسلام (برادر دينى)؛ دوم، همسايهاى كه داراى دو حق است؛ حق همسايگى و حق برادر ايمانى. سوم، همسايهاى كه داراى حق همسايگى است و آن، همسايه مشرك مىباشد.
در "نهج الفصاحه" به نقل از رسول اكرم صلي الله عليه و آله آمده است: پس همسايهاى كه يك حق دارد، او كم حقترين همسايگان است.(همسايه مشرک) (10)
در روايت ديگر كه از پيامبراكرم صلي الله عليه و آله نقل شده ـ پس از دسته بندى همسايگان به سه گروه مورد اشاره ـ در خصوص همسايهاى كه يك حق دارد، آمده است: دستهاى تنها يك حق دارند و آن، كافر است كه وظيفه ماست حق همسايگى را نسبت به وى مراعات كنيم."
ملامحسن فيض كاشانى مىگويد: پس بنگر كه چگونه براى فرد غيرمسلمان به محض همسايگى، حقوقى ثبت گرديده است!(12)
دقت در اين تقسيم بندى، مويد آن است كه تعهد و مسئوليت ما تا حدى در مورد همسايگان فراگيراست كه حتى اگر كافر يا مشركى در جوار ما مسكن داشته باشد، در ارتباط با او بايد وظايف حقوقى، اخلاقى و رفتارى خود را انجام دهيم و كوتاهى در عملى ساختن حقوق مذكور، بيانگر خللى در جنبههاى اخلاقى و معاشرت ماست.
رسول اكرم صلي الله عليه و آله فرموده است: دانى كه حق همسايگى چيست؟ سوگند به خدايى كه جان محمد در يد قدرت و فرمان اوست، به حق همسايه نرسد جز كسى كه خداوند بر وى رحمت كرده باشد.(13)
رسول خدا صلي الله عليه و آله در بيانى نورانى فرموده است: وقتى دو نفر تو را در يك زمان دعوت كردند، دعوت كسى را كه خانهاش به تو نزديكتر است بپذير؛ زيرا كسى كه منزلش در قرب خانهات قرار دارد، در همسايگى مقدم است.
خاتم رسولان صلي الله عليه و آله در تشريح حق همسايه فرموده است:
"حق الجار ان مرض عدته و ان مات شيعته و ان استقرضك إقرضته و ان اصابه خير هناته و ان اصابته مصيبه عزيته ولا ترفع بناك فوق بنائه فتسد عليه الريح"(14)؛ حق همسايه آن است كه در هنگام بيمارى، عيادتش نمايى و اگر مرگش فرا رسيد، در تشييع جنازه او شركت كنى و اگر از تو قرض خواست، از پرداخت آن امتناع نكنى و اگر شادمانى در زندگىاش رخ داد، بر او تبريك گويى و در مصائب و ناگوارىها و در ناراحتىهاى او شريك باشى و بناى مسکوني خويش را از كلبه وى فراتر نبرده و او را از نسيم هوا محروم ننمايي.
و در حديث ديگرى ضمن اشاره به اين موارد، تاكيد شده: "چون ميوهاى خريدى، مقدارى به همسايهات هديه دهى و اگر نمىخواهى اين كار را كنى، آن ميوه را پنهانى به منزل ببر و فرزندت را همراه ميوه (در حال خوردن ميوه) بيرون خانه نفرست كه فرزند او آزرده شود. و مراقب باش که بوى غذايت او را آزرده نكند (از اين كه نمىتواند آن غذا را فراهم سازد، ناراحت نشود) مگر اين كه مقدارى برايش بفرستى."(15)
رسول اكرم صلي الله عليه و آله هشدار دادهاند: هر كه خانهاى بنا كند تا مردم ببينند و بشنوند، در روز قيامت آن خانه را تا طبقه هفتم زمين از آتش پر نموده و در گردنش اندازند و هيچ چيز او را نگه ندارد تا به قعر جهنم فرو غلتد. پرسيدند: يا رسول الله! ساختن خانه براى ريا يعنى چه؟ فرمودند: يعنى بيش از ميزان نياز، ساخته است تا بدين وسيله بر همسايگان مباهات كند و بر برادران دينى فخر فروشد.(16)
نقل كردهاند كه روزى پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله همراه صحابه از جايى عبور مىكردند، ساختمان بزرگ قبه مانندى را ديد و پرسيد: اين بنا به چه كسى تعلق دارد؟ گفتند: براي مردي انصارى است. بعد از چند روز صاحب خانه مزبور به محضر آن بزرگوار شرفياب گرديد، حضرت از وى روى برتافت؛ متوجه شد كه پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله از دست وى ناراحت شده است، دليل آن را از برخى صحابه جويا شد، آنها ماجراى ساختمانى را كه وى احداث كرده، مطرح كردند. او هم برگشت و بناى مورد اشاره را تخريب كرد. حضرت محمد صلي الله عليه و آله وقتى بناى تخريب شده را مشاهده كرد، شادمان گشت و فرمود: اين گونه بناها براى ساكنان محل و سايه همسايگان ايجاد زحمت مىكند(17)؛ البته ساختمان وسيع اشكالى ندارد ولى در ميان بناهاى محقر و كلبههاى فقيران، احداث ساختمانى مجلل، هم از لحاظ زندگى عادى همسايگان را ناراحت مىكند و هم اوضاع عاطفى آنان را تحت تاثير قرار مىدهد. خانههاى با ارتفاع زياد در ميان مساكن كم ارتفاع غير از آن كه صاحبش را دچار كبر و غرور مىكند و طبق روايات متعدد، منزلگاه شيطان است، بر خانههاى ديگران اشراف پيدا كرده و زمينههاى نگاه حرام و تيرهاى زهرآگين گناه را فراهم مىسازد؛ هوسها را تحريك مىكند و گاهى موجب خلافهاى خطرناكى مىشود كه امكان دارد آبروى صاحب خانه را ببرد. برافراشتن خانهاى مرتفع و مجلل در ميان بناهاى عادى، خود نشانهاى از تفرقه و پراكندگى نيز هست.