[1]گفتگو با يک کارشناس سنگهاي قيمتي :ايران بهشت گوهرشناسان است
85/12/15
« ايران بهشت گوهرشناسان است»....تا پايان مصاحبه چندين بار اين جمله را گفت.
در و ديوار اتاق محمد شهسواري پر بود از تکههايي از سنگهاي درخشان ايراني. با شور و لذت درباره اين سنگها صحبت ميکرد و طي صحبتهايمان فهميديم «ايران اي مرز پر گهر » فقط جنبه تمثيلي ندارد . قضيه جديتر از اين حرفهاست.
شهسواري مدرک کارشناسي ارشد زمينشناسي خود را از دانشگاه اصفهان گرفتهاست و به عنوان سرگرمي در تراش سنگ هم دستي دارد.
سنگ قيمتي چيست و چطور قيمتي بودن سنگي تعيين ميشود؟
سنگهاي قيمتي مشخصههاي روشني دارند : اول اينکه کميابند، در کنار اين مشخصههاي مهمي چون زيبايي رنگ ، دوام ، سختي و شفافيت در تعيين قيمتي بودن سنگها نقش دارند.
در روزگار قديم تعداد محدودي کاني به عنوان سنگ قيمتي شناخته شده بود؛ اما در حال حاضر کارشناسان، محدوديتي براي قيمتي بودن سنگ قايل نيستند. حتي لاک لاکپشت را هم به عنوان سنگ قيمتي ميشناسند. چون رويش حکاکي ميکنند و به عنوان شيء هنري ارزشمند است ؛ يا کاني مثل مرجان را عليرغم زيبايي از سختي بالايي هم برخوردار نيست ، به عنوان سنگ قيمتي ميشناسند . قاعده کلي اين است که معمولا از خواص فيزيکي و بلورشناسي سنگ براي قيمتي شناختن آن ، استفاده ميشود ،مثل سختي بالا .
اين خصلت سختي بالا را کمي بيشتر توضيح ميدهيد؟
ساده است . يعني خط نميافتند. نسبتي بين کاربردي بودن اين سنگها و سختي بالايشان وجود دارد.
يعني جدا از بحثهاي زيباييشناسي ، کاربرد صنعتي هم دارند؟
بله . بسيار زياد .
اغلب اين سنگها در صنايع مهم و استراژيک جهان کاربرد دارند. مثلاً در پروژه هاي اتمي، و ساخت تجهيزات پزشکي تلسکوپها ي فضايي . به عنوان مثال اشاره کنم که بدون وجود برخي از اين سنگهاي قيمتي که به عنوان لنز تلسکوپهاي بسيار قوي استفاده ميشوند ،عملاً امکان هيچ پيشرفتي در علوم فضايي وجود نداشت.
به نظر ميرسد قسمتهاي زيادي از قيمتي بودن سنگ را زيباييشناسي و درک انساني تعيین ميکند ، عيار سنجي چطور انجام ميپذيرد و اختلاف نظر چقدر در اين حيطه مجال بروز دارد؟
اينطور نيست.شاخصههايي چون وزن و کواليته به دقت توسط دستگاههاي پيشرفته قابل تعیين اند . موسسات معتبر جهاني براي ايجاد شناسنامه جواهرا ت وجود دارند . با اينحال وقتي سنگي شناسنامه ندارد گاهي ممکن است بجاي بدلش هم فروش برود!
از اين نظر پرسيدم که مثلاًاگر سري به عقيق فروشيهاي مشهد بزنيم با قيمتهاي کاملاً متفاوتي روبرو ميشويم و فروشندهها هم نميتوانند علت را توضيح بدهند
خلوص و کيفيت و اندازه در قيمت تاثير دارد. مد هم بيتاثيرنيست. مثلاً گاهي رنگي مد ميشود بالطبع کانيهاي قيمتي واجد آن رنگ گرانتر ميشوند مثلاً وقتي رنگ سبز مد شود قيمت زمرد بالا ميرود .البته اين قسمت مد خيلي در مورد ايران صادق نيست.
وضعيت کشور ما به لحاظ تنوع سنگ قيمتي چطور است؟
در ايران انواع عقيق ، انواع گارنت مانند:« اواروويت ، گراسولا ،پيروپ،و ديمانتوئيد»،در کوهي ، ترمالين ، يشم ، جاسپر آندروزيت، اپيدوت ، آمينيست، فيروزه صاحب نام ايران
فيروزه ايران اينقدر مشهور است؟
بله اين بحث گسترده اي دارد ، همانقدر فعلاً اشاره کنم که امريکايي ها فيروزه خودشان را در بازار ايران به اسم فيروزه نيشابوري مي فروشند!
مصر هم وقتي ميخواهد درباره فيروزه خودش تبليغ کند ميگويد مانند فيروزه ايراني است.
تمرکز معادن سنگ قيمتي در کدام استانهاست؟
کرمان، مشهد و قم
دليل جغرافيايي خاصي دارد؟
نميدانيم . در اين استانها فقط پيجويي بيشتري انجام شده است . وگرنه ايران را به عنوان بهشت گوهر شناسان ميشناسند و از جاي جاي ساختار زمين شناسي کشور ما، مي توان توقع گوهر داشت .
متاسفانه ما اغلب ماکروسکوپي نگاه ميکنيم . مثلاً اگر کسي معدن گارانيت پيدا کند و به نتيجه برسد همه ميروند سراغ آن در حاليکه اگر دقيق شوند شايد همان نزديک، رگهاي سنگ قيمتي باشد که ارزشش از کل آن معدن بيشتر باشد . کمااينکه چنين موردي اتفاق افتاده است . هنگام استخراج به کاني قيمتي برخوردند ولي چون نميشناختند دور انداختند!
با توجه به اينکه امکان دارد در کاوشهاي معدني به چنين سنگهايي هم بربخورند آيا بهرهبرداران آموزش براي شناخت کانيهاي قيمتي ديده اند؟
خير .اغلب آموزشي نديده اند . براساس قانون اگر بهرهبردار در حين استخراج به ماده دوم برخورد مکلف است به سازمان صنايع و معادن استان گزارش کند. ولي متاسفانه اصلاً اين سنگها را نميشناسند.
نميشود براي حل اين مسئله سازوکار اداري پيش بيني کرد؟
الان موسسه آموزشهاي وزارت صنايع و معادن دورههاي آموزششناخت جواهرات را براي هم علاقهمندان برگزار ميکند.
نه ...اين که مثلاًاستخراجکنندگان ملزم به شناخت اين کانيها شوند.
نه. الزامي براي شرکت در اين کلاسها وجود ندارد.
يعني براحتي ممکن است به سنگ قيمتي بربخورند ودور بياندازندش؟
بله متاسفانه
تحقيقات خارجي روي کانيهاي قيمتي ايران انجام شده است ؟
من برخورد نکردم.
در حال حاضر در ايرا ن صادرات سنگ قيمتي هم داريم؟
در موارد معدودي. مثلاً عقيق ايراني را از کشور خارج ميکنند ، رنگ ميکنند و ميفروشند
عقيق مگر خودش رنگ ندارد؟
چرا بعضي انواع عقيق رنگ دارد. بعضي ها هم بي رنگ اند. طوسي، آبي، قهوهاي و سبز هم از رنگهاي مشهور اين سنگاند.
رقم صادرات آن قابل توجه است؟
بله شما اگر يک کيلو سنگ عقيق را ميخريد مثلاً 5 هزار تومان حالا قيمت انگشتر عقيق چقدر است؟ بيش از اين قيمت نيست؟ قيمت يک محصول فرآوري شده کاملاً متفاوت از محصول خام است . پس ميبينيد که واقعاً ارزش دارد.
ايران بازار مساعدي هم در خاور ميانه دارد ؟
بله تمرکز دادن و کمک کردن به کساني که در اين شاخه ها کار ميکنند و برنامهريزي مدون ، با توجه با مواد معدني سرشار ايران امکان فرآوري و صادرات آن وجود دارد .مثلاً در ايام حج چقدر تسبيح و عقيق جابجا ميشود .ما فقط کنار پايتخت در قم دو معدن عقيق داريم و در جاهاي ديگر همينطور . استفاده از اين منابع همت و برنامهريزي ميخواهد
سنگهاي ايراني درخود کشور هم کاربرد صنعتي دارند ؟
نه... در ايران آن قطعات مورد نياز، بصورت آماده خريداري ميشود
پس بيشترين کاربرد سنگها در ايران ، کاربر تزئيني آنهاست.
بله؛ در ايران براي مصرف تزئيني با دستگاههاي تراش سنتي و غير پيشرفته ، تراش ميخورند و وارد بازار ميشوند. در حال حاضر در کشورهاي پيشرفته همه مراحل تراش با دستگاههاي بسيار کوچکي انجام ميشود که « پرت »سنگ را به حداقل ميرساند.
با اين اوصاف کارگران کارگاههاي سنگتراشي بايد موضعگيري منفي نسبت به پيشرفت اين صنايع داشته باشند. يعني اين پيشرفت ممکن است به بهاي از بين رفتن موقعيتهاي شغلي تمام شود؟
ابداً اين طور نيست. با ورود اين دستگاهها اتفاقاً ميتوان اشتغال ايجاد کرد. تراشکاري آنقدر شاخههاي متنوعي دارد که گسترش آن نه تنها موقعيتهاي شغلي را ضايع نميکند بلکه زمينه هاي اشتغالزايي اتفاقاً بيشتر هم ميشودخيلي اجمالي ميتوانيم اين زمينهها را مرور کنيم: مثلاً بحث انواع تراش وجو دارد مانند پختار ، فانتزي و...
حکاکي ،ساخت مجسمه هاي کوچک تزئيني ، ساخت مصنوعي و آزمايشگاهي ، ساخت بدل ، رنگاميزي ، بورس سنگقيمتي وبهبود سازي يا حذف ناخالصي سنگ هم از ديگر زمينه هاييست که ميتواند بوجود بيايد يا گسترش پيدا کند. تمام اين شاخههاي نياز مبرم به نيروي کار دارد.
بازار داخلي اين حجم از محصول را ميطلبد ؟
بله ،مسئله قاچاق سنگ هاي تزئيني نشاندهنده اين است که بازار داخلي نسبت به مصرف اين محصولات مايل است.
بيشتر از چه کشورهايي قاچاق سنگ داريم ؟
هند ، چين ، تايلند ... اگر مثلاً سري به بسياري از پاساژهاي (...) يا (...) بزنيد ، نمونههاي زيادي از اين محصولات قاچاق را خواهيد ديد که بسيار هم طرفدار دارد
آماري از ميزان مصرف يا تخميني از ورود اين سنگها به ايران وجود دارد ؟
نه . متاسفانه هيچ آمار رسمي نداريم.
بعضي از اين مواردي که نام برديد بيش از اين که به تجهيزات نيازمند باشد ، احتمالاً وابسته به ساخت زمينه هاي فرهنگيست ؛ مثل بازار بورس سنگ قيمتي.
همينطور است و اين فرهنگسازي بايد از جايي آغاز شود.
مي توان شهرکي را به سنگهاي قيمتي اختصاص داد، جاييکه هم عرضهکننده و هم خريدار بتوانند در شرايط منصفانه ، مبادلاتشان را انجام دهد .
مکاني که هم معيارهاي علمي بر تشخيص و قيمتگذاري اين کانيها حاکم باشد و هم با انجام فرآوري بروي سنگها قابليت اشتغالزايي داشته باشد.#
ايرج جوخاني / سروش روحبخش
پايگاه اطلاع رساني وزارت صنايع ومعادن