[1]گيوه:
85/12/08
اصولا پاي پوشي است سبك، بادوام و مناسب براي راهپيماييهاي طولاني در مسيرهاي ناهموار و با توجه به اين خصوصيات اغلب افراد پيدايش آن را به روزگاراني خيلي قديمتر از پيدايش ساير انواع پاپوش نسبت دادهاند و همين امر باعث شده تا تولد گيوه با افسانهها پيوند بخورد. كما اينكه در اكثر منابع، توليد نخستين گيوه را به گيو، پهلوان داستاني ايران (كه به روايت فردوسي پسر گودرز و داماد رستم بوده است) نسبت دادهاند. و مولف كتاب بهار اجم (عجم) به نقل از فرهنگ قوسي نوشته: گيو منصوب به گيو گودرز است و گيو آن را هنگام سرگرداني در توران زمين ترتيب داد و ديگران با استناد به شاهنامه و در تفسير اين نظريه عنوان كردهاند كه گيو وقتي براي بازگرداندن سياوش (نوهي كيكاوس) و مادرش فرنگيس به تركستان رفت هفت سال در آن ديار سرگردان بود و چون براي راهپيماييهاي طولاني خود نياز به پاي افزاري بادوام،سبك و خنك داشت گيوه را بوجود آورد و بعدها همهي كساني كه چنين مختصاتي را از پاپوش انتظار داشتند گيوه را انتخاب كردند و در رهگذر قرون و اعصار تغييراتي در آن بوجود آوردند.
تاريخچهي گيوه: قرنهاست عشاير ايراني و نيز بسياري از روستائيان نقاط كوهستاني و نواحي خشك كشورمان گيوه را به هر نوع كفش ترجيح ميدهند و از آن استفاده ميكنند و هر چند نميدانيم گيوههاي ابتدايي از چه جنسي ساخته ميشده و چه شكلي داشته، اسنادي در دست داريم كه نشان ميدهد قرن هشتم هجري قمري دوران اوج استفاده از گيوه بوده و استان فارس در زمينه توليد آن مقام برجستهاي داشته و اين معنا از آنجا استنباط ميشود كه ابوالعباس زركوب شيرازي در كتاب شيرازنامه كه در سالهاي پيش از 754 قمري نوشته شده از بازار گيوه دوزان در شيراز ياد كرده و در مكاتبات خواجه رشيدالدين فضلا... گيوه به عنوان يكي از محصولات عمده كازرون مورد اشاره قرار گرفته است.
در همين خصوص عبيدزاكاني و نظامالدين قاري مصنف كتاب ارزندهي ديوان البسه نيز نكاتي را متذكر شدهاند كه از خلال آنها ارزش گيوه و اينكه در آن زمان تهيه انواع ديگر كفش براي همگان مقدور نبوده است مستناد ميگردد. خصوصا كه نظامالدين قاري در بيتي،دوام گيوه را نسبت به ساير كفشها متذكر شده است.
از دورهي صفوي به بعد به موازات ساير تغييراتي كه در شئون مختلف زندگي مردم كشورمان بوجود آمد كفش نيز دچار دگرگونيهايي شد و آنچه از تاريخ پوشاك در ايران بر ميآيد دلالت دارد بر آنكه در دورهي صفوي طبقات بالاي جامعه عموما از كفشهاي تمام چرم استفاده كرده و اغلب مردم عادي گيوه ميپوشيدهاند و باز در همين دوره است كه ميبينيم در شكل و ساختمان گيوه تغييراتي رخ ميدهد و پاپوش دوزان قديمي در راه تطابق كارآييهاي گيوه با موقعيت اقليمي منطقهاي كه در آن بايد مورد استفاده قرار گيرد. برميدارند.
در اين دوره علاوه بر شيراز كه داراي بازار گيوه فروشان بوده در اصفهان نيز بازاري براي توليد و فروش گيوه ايجاد شده و محل آن به روايت سياحان حوالي بازار عليقلي خان بوده است. در بين اسناد و مدارك دورههاي بعدي نيز به كرات با نام گيوه كاربردهاي آن و حتي مشخصات افراد معروفي كه به گيوه دوزي اشتغال داشتهاند برميخوريم.
گيوه چيست؟ گيوه نوعي پاي افزار است كه رويهي آن را به شيوهي بافتني از ريسمانهاي ابريشمي يا پنبهاي نازك و زيرهي آن را گاه از چرم يا لاستيك و اغلب از لتههاي به هم فشرده و در هم كشيده ميسازند گيوه كه بايد آن را جزو يكي از توليدات كاملا كاربردي روستايي و عشايري دانست، هم اكنون در بسياري از مناطق كشور توليد ميشود و قسمتهاي مختلف كرمانشاه ، بخشهايي از اورامان، آباد. كازرون در فارس، بهبهان و دزفول در خوزستان، بخشي از اصفهان، چهار محال و بختياري، روستاي كميجان يا سنيجان مركزي جزو مناطق اصلي توليد گيوه در ايران هستند. البته در گذشته تعداد نقاطي كه گيوه در آن توليد ميشده به مراتب بيشتر از امروز بوده و تعداد كارگاهها نيز در مناطق نسبت به امروز در سطح بالاتري قرار داشته است. كار توليد گيوه به سه بخش كاملا مشخص تقسيم ميشود كه عبارت است از رويهي چيني، تختكشي، گيوه دوزي.
انواع گيوه: از دورهي صفويه به بعد تغييراتي در ساختمان و شكل گيوه بوجود آمد و هم اكنون نيز گيوههايي به اشكال و نامهاي مختلف توليد مي گردد و مهمترين آنها عبارت است از: 1- ملكي- نوعي كه داراي رويهي نفيس و گران قيمت است و نوك (پنجه) درازي دارد اين نوع گيوه رويهاش بلندتر از گيوههاي ديگر بوده و به قسمت پشت آن نيز يك قطعه چرم دوخته ميشود 2- گيوه آجيده يا آجده: نوعي گيوه است كه داراي رويهي درشت باف و تخت چرمي بخيهدار ميباشد 3- لتهاي – نوعي كه تنها تفاوتش با ساير انواع گيوه تخت لتهاي آن است. 4- گيوه تخت چرمي: نوعي گيوه شبيه كفشهاي معمولي كه تخت آن چرمي است و بيشتر در شهرها مورد استفاده قرار ميگيرد و به همين اعتبار گيوه شهري نيز ناميده ميشود. 5- تخت لاستيكي- نوعي گيوه درشت باف و ارزان قيمت كه داراي زيرهي لاستيكي است 6- گيوه ابريشمي: نوعي گيوه تزئيني وتشريفاتي با تخت چرمي يا لاستيكي ظريف كه رويهاش با نخ ابريشمي رنگين بافته ميشود و گاهي با منجق دوزي همراه است.