[1]صنايع دستي وآثارچوبي تزييني زيباي كرمان (1)
85/11/28
سابقه هنر خوشنويسی به عنوان يکی از هنر های سنتی و دينی کرمان تا حدود قرنهای پنجم و ششم هجری باز می گردد. بصورت کتيبه آثاری از اين دوران را در کرمان مشاهده می کنيم از جمله کتيبه های بنای خواجه اتابک و مسجد ملک که به خط ثلث و کوفی است. البته کرمان در تاريخ هنر خوشنويسی، هرگز از مراکز مهم اين هنر قلمداد نشده است اما هنرمندان بزرگی چون : اسداله کرمانی ( قرن نهم هجری قمری )، عبداله بيانی ( قرن دهم )، شيخ ثانی کرمانی (قرن دهم )، محمد مؤمن کرمانی (قرن دهم)، ميرزا حسن کرمانی (قرن يازدهم) به جامعه معرفی کرده است که تعدادی از آنها ، از مؤثرترين شخصيتها در تاريخ خوشنويسی قلمداد شده اند. به عنوان مثال ميرزا حسن کرمانی از شخصيتهايی است که در تکامل خط شکسته نقش بسيار مهمی داشته و احتمالاً درويش عبدالمجيد طالقانی هم از او تأثير گرفته است. در يکصد و پنجاه سال اخير هم با توجه به اينکه در شيراز، تهران، اصفهان و تبريز خوشنويسی رواج کامل داشته و خوشنويسان بزرگی تربيت شده اند در کرمان چندان خوشنويس بزرگی که بتوان او را هم شأن شخصيتهای بزرگ خوشنويسی برشمرد تربيت نشده است. در پنجاه سال گذشته می توان از خوشنويسانی چون: مشاق، رشيدی، وکيل زاده، خضرائی و ... نام برد. از سالهای 1355 خوشنويسی در ارتباط با انجمن خوشنويسان ايران با حضور جمال الدين مؤدب دوران جديدی را شروع کرد. ايشان در رواج اين هنر در کرمان بسيار تأثير داشت و هم اکنون مديريت کانون هنر کرمان را بر عهده دارد.
آثار چوبی تزئينی
توليد صنايع چوبی در کرمان به دليل کمبود چوب ، هميشه در حد رفع نيازهای منطقه بوده است. هر چند که احتمالاً در گذشته های دور کرمان يکی از مراکز توليد چوب بوده ( در کتيبه های داريوش آمده است که برای ساختن بناها چوب مورد نياز را از جنگلهای کرمان تأمين کرده اند .)
تزئينات چوبی تفننی در دوران قبل ساخته نشده اند، بلکه فقط در حد ساخت ظروف چوبی و وسايل بازی مانند تخته، شطرنج، در ، پنجره و ... .در هر حال آنچه امروز به عنوان صنايع چوبی تزئينی در کرمان وجود دارد ، به قرار ذيل است :
منبت
منبت کاری، هنری مشتمل بر برجسته کاری چوب به وسيله ابزار و مغارهای خاص بر اساس نقشه ای دقيق است.
تبحر هنرمندان کرمان عمدتاً در ساخت اسکلت مبلهای قالی و منبت کاری آنهاست.ساخت مبل قالی در کرمان بسيار متداول بوده و خراطی و منبت کاری روی اسکلت اين مبلها از هنرهای سنتی و خاص هنرمندان کرمانی است.
معرق
هنر معرق روی چوب، از رشته های پر پيشينه صنايع چوب است که خاستگاهش هند می باشد و از آن کشور به ايران راه يافته، و توسط هنرمندان و صنعتگران ايرانی تکميل شده و گسترش پيدا کرده است. اين هنر که درابتدای ورود به ايران تلفيق چوب و فلز بود ، به کمک ذوق و انديشه معرق سازان ايرانی، تغيير سيما داد. هنرمند ايرانی به جای يک نوع چوب، به استفاده از چوب به رنگهای مختلف پرداخت و هم اينک استفاده از حدود هفتاد نوع چوب نظير: رز، زيتون، شمشاد، نارنج، فوفل، عناب، گردو، اقاقيا، ممرز، کيکوم و ... نزد معرق سازان مرسوم است.افزون بر اين، صنعتگران بنا به ضرورت و ذوقشان گاهی از استخوان شتر، صدف، مس، نقره، عاج و حتی طلا برای تکميل فرآورده هايشان استفاده می کنند.
يکپارچگی طرحها و توليدات معرق تا حدی است که اگر کسی با چگونگی ساخت آن آشنايی نداشته باشد، به سختی می تواند بپذيرد که آنچه در پيش رو دارد، حاصل ترکيب قطعات چوب با يکديگر است. در حال حاضر اين هنر علاوه بر ساخت تابلوهای ديوارکوب ، برای تزئين رويه ميز،پشتی صندلی، رحل قرآن، جعبه های قاشق و چنگال، سرويسهای چوبی و درهای مقابر ائمه اطهار، منازل مسکونی و ... نيز استفاده شده و می شود.
گره چينی
گره چينی از هنرهای ديرينه در صنايع چوبی است که در آن از کنار هم قرار دادن تکه های کوچک چوب، نقوش گره های سنتی و هندسی نمايان می شود.
آقايان محمد حسين عميد، ماشااله خدادادپور، و فرزندشان عبدالرضا خدادادپور و محمدرضا عبدالعلی زاده از هنرمندان اين رشته در کرمان هستند.
ساخت درها و قطعات گره چينی بناهای ذيل، از جمله نمونه کارهای استاد عميد می باشد:
بقعه شاه نعمت الله ولی، باغ شاهزاده در ماهان، ارگ بم، مسجد جامع کرمان، مسجد امام کرمان،گنبد جبليه، بازار وکيل، حمام گنجعليخان، و مسجد جامع بندر لنگه.
و از آثار آقای خدادادپور به موارد ذيل ميتوان اشاره کرد:
در ورودی مسجدالرضا، مسجد امام و مسجد جامع در کرمان، ضريح امامزاده جوپارو امامزاده عباسعلی.