صنايع دستى آذربايجان: (831 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است) (635 بار خوانده شده است)  صنايع دستى آذربايجان:
85/11/25
استان آذربايجان شرقى يكى از كانون هاى صنايع دستى ايران محسوب مى شود. در اين استان انواع فرش، قاليچه، جاجيم، ورنى، خورجين، گليم، شال، گليمچه، ظروف سفالى و سراميك، اقسام سبد حصيرى و تركه اى، پارچه هاى پشمى و ابريشمى، سوزن دوزى، نقره سازى، قلاب باقى، حوله و پتوباقى، مفرش باقى، كفاشى و كفش دوزى و ... موارد عمده صنايع دستى را تشكيل مى دهند.
صنايع دستى برجسته استان شامل قالى بافى، گليم بافى، هنرهاى چوبى (خاتم، معرق، منبت و سبد و حصيربافى)، دستبافت هاى سنتى (پشمى، ابريشمى، جاجيم بافى)، چاپ هاى سنتى (قلم كار و باتيك)، شيشه گرى، سفال گرى، فلزكارى (قلم زنى، حكاكى و مليله دوزى)، رودوزى ها (سوزن دوزى، پته دوزى، شكمه دوزى و گلابتون دوزى)، نمدمالى، كتاب آرايى (مينياتور، تذهيب و تشعير) است. در اينجا به معرفى تعدادى از انواع هنرهاى دستى رايج آذربايجان شرقى ميپردازيم:
قالى بافى:
به استناد منابع بسيار، در قرن سوم هجرى آذربايجان از بزرگ ترين مراكز بافت قالى و زيلو بود. در دوره سلجوقيان و ايلخانيان هنر قالى بافى در آذربايجان رواج كامل داشت و بر مبناى مينياتورهاى نسخ خطى خمسه نظامى اثر قاسم على و برخى آثار ديگر كه بيشتر نقوش قالى و طرز بافت آن را نمايش ميدهند، آشكار مى شود كه قالى بافى در دوره تيموريان و سپس در دوره صفويه سير تكاملى خود را طى نمود و نقوش جديدى چون سجاده اى، گل و بوته، ترنج و لچك، حيوانات، خصوصاً نقش گل شاه عباسى متداول گرديد و تنوع رنگ ها و استفاده از ابريشم، ظرافت و زيبايى و كيفيت قالى ها را تا حد قالى پرده نما، بالا برد.
نمونه هاى چنين فرش هايى در حال حاضر در بسيارى از موزه هاى دنيا در معرض نمايش قرار دارد.
تبريز از مراكز عمده قالى بافى ايران است و از زمان جانشينان هلاكوخان مغول و پس از آن مركز داد و ستد قالى بوده است. در دوره صفوى نيز قالى هاى بسيار نفيس در آذربايجان بافته مى شد. از اين رو به جرات مى توان گفت كه حفظ و احيای هنر قالى بافى در ايران مرهون هنرمندان قالى باف و بازرگانان آذربايجان است.
امروز هم آذربايجان يكى ازمراكز مهم توليد انواع قالى در ايران است و بافتن انواع قالى در بيشتر شهرها و روستاهاى آذربايجان رواج كامل دارد و قالى بافى از صنايع دستى مهم استان محسوب مى شود.
توليدات اين هنر از نظر صادرات اهميت بسيار دارد و يكى از اقلام صادراتى عمده ايران را تشكيل ميدهد. اين امر موجب اشتغال نيروى عظيم انسانى نيز شده است.
صنعت قالى بافى در سراسر استان به صورت كارگاهى در مناطق شهرى و تك بافى تقريباً دراغلب روستاهاى آذربايجان رواج دارد و هر ساله تعداد قابل توجهى از انواع قالى و قاليچه در طرح ها و نقش هاى متنوع و بافت هاى گوناگون به بازارهاى داخلى و خارجى عرضه مى شود.
پارچه بافى:
بافتن پارچه با دست خصوصاً پارچه هاى ابريشمى و زرى از قديم در ايران و همچنين آذربايجان شرقى معمول و متداول بوده است. چنان كه در دوره صفويه كه به عصر طلايى و درخشان بافندگى شهرت دارد، پارچه هايى از حرير ساده ابريشم زربافت و مخمل ابريشمى بافته شده، كه نمونه هايى از آنها در موزه آستان قدس رضوى و موزه هاى هنرهاى تزئينى اصفهان موجود است.
نقره سازى:
صنعت نقره سازى از ديرباز در تبريز رواج داشته است. تا ۲۱ سال پيش حدود ۲۵ كارگاه نقره سازى با ۱۰۰ نفر هنرمند نقره كار در تبريز فعاليت داشتند. اما امروزه اين هنر بى نظير دستى درحال نابودى است و صاحبان اين هنر به مشاغل ديگرى روى آورده اند.
سفالگرى و سراميك سازى:
محصولات سراميك استان در چندكارگاه در شهر زنوز و تبريز توليد مى شود. استادكاران سراميك زنوز از نوع خاك مرغوب (كائولن يا خاك چينى) استفاده مى كنند. علاوه بر كارگاه هاى سراميك سازى زنوز، دركوزه كنان شبستر هم صنعت سفال گرى داراى سابقه اى بس طولانى است و توليدات سفال آن در سراسر آذربايجان توزيع مى شود. اخيراً كارگاه آموزش سفال گرى در مركز هنرهاى سنتى ميراث فرهنگى آذربايجان شرقى به آموزش علمى و هنرى اين صنعت پرداخته و هنرجويان بسيارى را آموزش داده است.
سوزن دوزى:
سوزن دوزى در بخش ممقان در ۵۰ كيلومترى غرب بازار تبريز از ديرباز رواج داشته است. در سال هاى اخير با توجه به درآمد اندكى كه از اين صنعت عايد هنرمند سوزن دوز مى شد، به تدريج علاقه به اين هنر كاهش يافت، ولى با تلاش سازمان صنايع دستى، صنعت سوزن دوزى دوباره رونق يافته است. به جاى ماده اوليه سوزن دوزى كه درگذشته ابريشم طبيعى بود، امروزه از ابريشم مصنوعى استفاده مى شود.
سبدبافى:
در شهر تبريز، بافت سبد براى حمل نان و ميوه رواج دارد. براى بافتن سبد از تركه درختان قره آغاج، سنجد، به، آلبالو و بيد استفاده مى شود. در شهر مراغه و روستاهاى اطراف آن نيز سبدهاى بسيار ظريفى از چوب موسون مى بافند. در مرند و روستاهاى بناب و بهرام و كشكسراى از ساقه گندم براى ساخت سبد استفاده مى شود. |
