صنايع دستی استان کهگیلویه و بویر احمد -2
85/11/18
نقش خشتی: در اين نقش متن قالی به مربع‌هايی به درازای 5/0 سانتی‌متر تقسيم می‌كنند و درون هر مربع يک طرح مستقل از ديگری بافته می‌شود و اطراف مربع‌ها با يک حاشيه‌ی باريک و ساده (برگرفته از طبيعت) محاط می‌شود. در اين حاشيه‌ها از نقوش بيد و صنوبر كه نمادی از خوبی بهار و درختان مقدس هستند استفاده می‌شود و يا نقوش شير و خورشيد كه يک نشان قديمی مربوط به دوره ساسانی و آیين مهرپرستی است خورشيد همان مهر يا صدا و شير همان نگهبان ميترا است. گاهی فقط نقش يک شير بزرگ در وسط قالی ديده می‌شود.
نقش های سماور، کله اسبی، سرو، زنگوله، پنجه خرس، كژدمی، گل سرخی، صنوبری و پنجره‌ای از دیگر نقش های قالی این منطقه هستند.
گبه بافی: به زيراندازهای عشايری كه پرز بلند دارند گبه می‌گويند. البته در فرهنگ فارسی گبه را معادل خرسک می‌دانند. گروهی ديگر گبه را نوعی فرش خود رنگ می نامند كه بر روی مواد اوليه آن هيچ عمل رنگرزی صورت نگرفته باشد و برای تار آن از نخ پنبه‌ای مخلوط با موی بز و برای پرز آن از پشم خود رنگ استفاده می‌كنند. عشاير اين استان گبه را نوعی فرش با پرزهای بلند می دانند كه جنس پرز آن در قديم از پشم خود رنگ، تار آن مخلوط پشم و مو و پود آن پشم بوده است. در اين نوع بافت اصلاً از كاموا استفاده نمی‌شود. دار گبه‌بافی داری افقی است و نحوه‌ی بافت آن شبيه بافت قالی است. نوع گره تركی است و پرزها بلند چيده می شود. شيرازه پيچی اطراف آن اغلب با رنگ‌های روشن است. طرح و نقوش ذهنی بافت و هندسی است و در بين گبه‌ها به ندرت دو گبه مانند هم پیدا می‌شود حتی اگر بافنده يكی باشد نقوش رايج برای گبه‌های خودرنگ عبارتند از:
1- نقش حوضی: دارای گل‌های هندسی در رنگ‌های كرم و قهوه‌ای در حاشيه است و چندين مثلث پيوسته در وسط قالی.
2- نقش چنگ: عبارت است از چنگی كه بازوهای آن رو به خارج است. گاهی چنگ‌ها در تمام سطح گبه پشت سر هم تكرار می‌شوند و گاهی جدا از هم هستند.
3- نقش شير: كه به صورت منظم و نامنظم در كنار هم قرار گرفته‌اند.
4- نقش گل خرده (گل‌های ريز و چنگ و ستاره)
5- نقش ستاره
6- نقش سماوری: نقوش ذوزنقه‌ای
7- نقش كاجی
نقوش گبه‌های رنگی عبارت اند از
1- نقش شير
2- نقش قرآنی كه در حقيقت همان نقش بوته يا بته جقه است كه در تزیينات اطراف قرآن ديده می‌شود.
3- نقش گل و بلبل
4- نقش مرغی: كه برگرفته از زمان ساسانی است و بيش تر در حاشيه كاربرد دارد.
5- نقش ستاره: كه بیش تر در داخل لوزی‌هايی قرار دارند.
6- نقش گل علمی با همان گل شاه عباسی؛ در اين نوع گبه‌ها حاشيه‌ها ساده ولی هندسی‌تر است.
گبه‌بافی در بیش تر مناطق روستايی و عشايری استان از جمله دو گنبدان، باشت، گچساران، تلگرد، چشمه بلقيس، ده شيخ، چرام، سراب تاوه عليا، سراب تاوه سفلي، مورد راز عليا، مورد راز سفلی مرسوم است.
گليم‌بافی در استان کهگیلویه و بویر احمد از نظر نوع مواد اوليه، دار و ابزار كار نقوش و طرح‌ها شباهت زيادی به استان فارس دارد و از سابقه‌ی طولانی برخوردار است. توليدكنندگان گليم‌ را زنان و دختران عشاير استان تشكيل می دهند كه از همان طفوليت اين كار را نزد بزرگ ترها ياد می‌گيرند و قادر به بافت كليه‌ی گليم‌ها و پياده‌كردن طرح‌های اصيل و سنتی و مشكل هستند. از مراكز مهم گليم‌بافی در نزديک ياسوج می‌توان به مورد راز عليا، مورد راز سفلی، گنجه كان، يوسف‌آباد، سپيدار، و تنگه سرخ اشاره كرد. از مناطق ديگر منطقه‌ی سادات محمودی كه در 5/1 كيلومتری ياسوج است و از نقاط مهم گليم‌بافی آن می‌توان به ميمند، رودشتی، وشتک، لما، خرسان، دهواره، كژمونچ و چشم ميرحسينی اشاره كرد.
هم چنين در منطقه‌ی درنمک، المور و گراب از توابع ده دشت و سربيشه، بيد زرد، سه راه بي‌بی حكيمه از توابع دوگنبدان گليم‌بافی رواج دارد. (منبع: تحقيقی پيرامون بافته‌ها ی استان كهكيلويه و بويراحمد، نسرين سياوشی)
با اين كه گليم‌بافی قديمی‌تر از قالی‌بافی است اما به دليل اين كه گره و پرز ندارد در برابر عوامل فرسايشی چندان مقاوم نيست و به ندرت گليم‌های قديمی يافت می‌شود. توليد گليم در اين استان كاملاً عشايری و روستايی است. دارها همانند دار قالی افقی و چوبی است. ابعاد گليم‌ها به طور معمول m6 × 5/10 است و پودگذاری به صورت يكی زير يكی رو بين تارها انجام می‌شود و در رج بعدی همين كار به صورت معكوس انجام می‌شود (تارهای زير، رو و تارهای رو، زير قرار می‌گيرند). بافت گليم‌ به بافت پارچه و چادرشب شبيه است. با هر رج بافت شيرازه پيچی نيز انجام می‌شود و گليم بافت ابتدا و انتهای كار در گليم، قالی، گبه و فرش وجود دارد. نقش‌ها ساده و بومی و بيش تر شبيه نحوه‌ی زندگی عشاير و روستایيان است كه از نقش‌های قالی و گبه هندسی تر است. اين نقش‌ها برگرفته از گل و ستاره و انسان با تركيب عمودی، افقی، عمودی افقی و لوزی است. نقوش شامل نقوش شانه، حوض، نقش لوزی، آغاجری، نقش چهارپر (نقش سفال نقوش) نقش خراسانی (تركيب‌بندی افقی) و دانه نگينی است. حاشيه‌ی گليم‌ها ساده و بدون تنوع است و معروف‌ترين حاشيه هفت و هشت و كتابی است.